29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla egemenliğin millete ait olduğu yönetim biçimi Türkiye’nin devlet düzeni olarak benimsendi. Bu sayfa, okul törenlerinde ve sınıf etkinliklerinde kullanılmak üzere özgün metinlerden oluşur.
Bu seçkide eserler gerçek şair ve yazarlarına atfedilir. Kamu malı olduğu kesinleştirilmeyen eserlerin tam metinleri kopyalanmamıştır; açıklama ve erişim bağlantısı sunulur. Şiir ve tarihî metinlerin Cumhuriyet ile ilişkisi, yazıldıkları dönemin koşulları göz önünde tutularak değerlendirilmelidir.
Hürriyet, millet, adalet
19. yüzyıl hürriyet fikrini temsil eden önemli metinlerden biri. Lise düzeyinde özellikle halk hizmeti, onur ve özgürlük kavramları üzerinden okunabilir.
Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten
Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez ianetten
Vatan sevgisi, fedakârlık
Namık Kemal’in vatanın içinde bulunduğu zor durumu anlattığı mersiyeden doğrulanmış bir bent:
Serilip hâk-i hakarette vatan can veriyor
Yetişin son nefesimdir gelin imdâda diyor
Sevgili vâlidemiz âkıbet elden gidiyor
Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini
Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini.
İstiklal, bayrak, hürriyet
Millî Mücadele’nin ruhunu taşıyan şiir; bağımsızlık, fedakârlık ve millet iradesi temalarıyla Cumhuriyet Bayramı programlarına güçlü bir bağ kurar.
Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
Bayrak, bağımsızlık
Türk bayrağını bağımsızlığın, millî birlik ve beraberliğin simgesi olarak işleyen, törenlerde sıkça seslendirilen şiirdir. Şair bayrağa doğrudan seslenerek kişileştirme ve hitap sanatlarından yararlanır. Güçlü seslenişi ve coşkulu söyleyişiyle millî duyguları öne çıkarır.
Millî Mücadele, tarih
Cumhuriyet’e giden yolu destansı bir anlatımla işleyen şiir kitabı. Tören seçkisi hazırlanırken uygun bölümler için yayın izni değerlendirilmelidir.
Bağımsızlık, fedakârlık
Kurtuluş Savaşı üzerine yazılmış destansı şiir kitabı. Edebiyatın tarihî hafızayı nasıl kurduğunu tartışmaya uygundur.
Millî egemenlik, Cumhuriyet
Cumhuriyet’in kuruluş sürecini birincil kaynak üzerinden incelemek için temel metin. Özellikle Cumhuriyet’in ilanı bölümünden tarihî okuma yapılabilir.
Cumhuriyet, bağımsızlık, sorumluluk
Cumhuriyet’in korunması ve genç kuşakların tarihî sorumluluğu üzerine temel metin.
Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.
Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni bu hazineden mahrum etmek isteyecek, dâhilî ve haricî bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklâl ve Cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin!
Bu imkân ve şerait, çok namüsait bir mahiyette tezahür edebilir. İstiklâl ve Cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir.
Bütün bu şeraitten daha elim ve daha vahim olmak üzere, memleketin dâhilinde iktidara sahip olanlar, gaflet ve dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler. Hattâ bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bitap düşmüş olabilir.
Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi vazifen, Türk istiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!
Bir sabah açıldı ufukta yeni bir kapı,
Bir millet yazdı kendi kaderini.
Toprağa kök saldı hürriyetin ışığı,
Cumhuriyet oldu yarının adı.
Bir çocuğun sesinde çoğalır bugün,
Bir öğretmenin gözünde büyür.
Emeğin, bilginin, umudun yolu
Birlikte yürüyen yürekle örülür.
Kırmızı bir gökte beyaz bir iz,
Geçmişten geleceğe uzanır sözümüz.
Ne yalnız bir günün sevinci bu,
Her gün yeniden kurduğumuz yurdumuz.
Bir okul kapısı açılır sabah,
Defterlere yeni düşler yazılır.
Cumhuriyet, el ele verenlerin
Yarınlara bıraktığı aydınlıktır.
Takvimde bir gün değil yalnız,
Bir milletin ayağa kalkışı.
Yurdun her köşesinde yankılanır
Özgür bir geleceğin çağrısı.
Söz hakkı, emek, eşit yarınlar,
Bize bırakılan büyük emanet.
Birlikte koruyup büyüttüğümüz
En güzel umudun adı Cumhuriyet.
Bir çocuk tahtaya güneş çizer,
Yanına bir okul, bir de ağaç.
Düşleri büyürken bütün sokaklarda
Cumhuriyet olur ona kucak.
Sorular sorar, öğrenir, üretir,
Kendi yolunu kendi seçer.
Geleceği kuran küçük ellerde
Bu büyük emanet hep yeşerir.
Bozkırın gecesinde bir rüzgâr yürüdü,
Yorgun çadırların arasından sessizce.
Bir anne uzakta bir kapıyı örttü,
Bir asker adını yazdı son mektubuna ince ince.
Ne altın aradılar, ne şöhret, ne makam,
Bir avuç toprağın üstünde durabilmekti dilek.
Yaralı bir sabaha bakarken bütün vatan,
Bir milletin kalbinde büyüyordu gelecek.
Sakarya'nın kıyısında susmadı yalnız tüfek,
Su da hatırladı korkuyu, umudu, sabrı.
Her geri adımın ardında yeniden direnmek,
Her karanlıkta aramak doğacak şafağı.
Bir köyde ocak tüttü, un azdı, ekmek ince,
Çocuklar büyüklerin gözlerinden okudu haberi.
Bir öğretmen defterine yazdı gizlice:
"Bir gün bu topraklarda barış öğreteceğiz" diye.
Sonra bir sabah yavaşça değişti ufuk,
Dağların ardında duyuldu yürüyen zaman.
Yalnız cephelerde kazanılmadı bu yolculuk;
Evlerde, tarlalarda da direndi insan.
Ey Cumhuriyet, sen o uzun yolun sabahısın,
İçinde nice adsız emeğin izi var.
Biz her yirmi dokuz ekimde yeniden anlarız:
Özgürlük, unutulmazsa sonsuza kadar yaşar.
Ankara'nın akşamı serindi o gece,
Bir şehrin sokakları bekledi haberi.
Lambalar yandı pencerelerde sessizce,
Tarih, ağır ağır çevirdi sayfalarını geri.
Bir masanın üstünde kalem, kâğıt, düşünce,
Dışarıda bozkırın sonsuz sessizliği.
Yılların yorgunluğu vardı her cümlede,
Ama daha güçlüydü yarına duyulan güven.
O gün bir ad kondu ortak iradeye,
Bir millet geleceğine kendi sözüyle baktı.
Cumhuriyet yazıldı yeni bir sayfaya,
Bir büyük sorumluluk omuzlara bırakıldı.
Ne yalnız alkıştı bu, ne bir gecelik sevinç,
Ardında savaşların acısı, göçün izi.
Bir ülke dedi ki: "Yolumuz bilgi ve bilinç";
Geleceğe çevirdi umut dolu yüzünü.
Ankara'nın taşına düşen ilk sabah ışığı
Bir okulun penceresine de vuracaktı.
Çocukların soruları, kitapların sıcaklığı
Yurdun en uzak köşesine ulaşacaktı.
Bugün o gecenin önünde saygıyla dururuz,
Bir tarihten fazlasını taşır her ses.
Cumhuriyetin değerini çalışarak koruruz;
Özgür yarınlar için bitmez ortak nefes.
Sevgili annem, diye başladı satırlar,
Kâğıdın kenarında bir toprak lekesi.
"Merak etme," dedi, "uzundur yollar,
Ama içimde sönmedi yurdumun sesi."
Bir köyde anne tuttu titreyen kâğıdı,
Ocaktaki ateşe baktı bir süre.
Dışarıda yağmur ıslattı avluyu,
Oğlunun sesini duydu her kelimede.
"Burada arkadaşım bana su uzattı,
Ben de onun yarasını sardım dün.
İnsan en zor günde insanı anlattı;
Birlikte dayanırsak aydınlanır gün."
Anne mektubu katladı usulca,
Sandığa değil, kalbinin üstüne koydu.
Sabah komşusuyla ekmek bölüşünce
Bir ülkenin dayanışması yeniden doğdu.
Aradan yıllar geçti, değişti yollar,
Eski mektup kaldı bir evin duvarında.
Onu okuyan çocuk öğrendi: Hatıralar
Yaşar birbirine sahip çıkan insanların yanında.
Bugün bir mektup yazsak biz de yarına,
İçine barışı, emeği, umudu koysak.
Cumhuriyeti yalnız dillerde değil hayatımızda
Bilgiyle, iyilikle her gün yaşatsak.
İstasyonda bir düdük çaldı sabaha karşı,
Rayların üstünde titredi ince ayaz.
Bir kadın getirdi elleriyle ördüğü atkıyı,
Bir çocuk fısıldadı: "Dönün, bahar olsun biraz."
Sandıklarda yalnız eşya yoktu o gün,
İçlerinde bir milletin duası vardı.
Her yükün altında görünmeyen bir emek,
Her vedanın ardında bekleyen bir kapı.
Makinist gözlerini ufka çevirdi,
Uzun yollar uzandı karanlığın içinden.
Tren ağır ağır bozkıra yürüdü,
Bir umut yükseldi demir tekerlerin sesinden.
Bir köyde kadınlar gece boyunca çalıştı,
Bir kentte ustalar yorgun ellerini dinlendirmedi.
Kimisi haber taşıdı, kimisi yaraları sardı,
Vatan sevgisi tek bir biçime sığmadı.
Yıllar sonra istasyon sessizleşti belki,
Ama raylarda saklıdır eski adımlar.
Bir öğrenci duyarsa o uzak düdüğü,
Anlar: Tarihi birlikte kurar insanlar.
Şimdi başka trenler kalkıyor yarına,
Kitap, bilim, emek taşıyor her biri.
Cumhuriyetin yolu uzanıyor ufuklara;
Barışla çoğalsın bu toprağın sevinci.
Sabahın erkeninde açıldı okul kapısı,
Tahta henüz temizdi, sıralar biraz eski.
Öğretmen cebinden çıkardı küçük bir tebeşir,
Yazdı: "Gelecek, öğrenmekle değişir."
Bir çocuk ilk kez adını yazdı,
Harfler ürkek kuşlar gibi kondu deftere.
Öğretmen gülümsedi: "Devam et, başaracaksın,"
Güneş yavaşça doldu küçük pencereye.
Köyün yolu uzundu, kışın kar derindi,
Ama merak hiçbir mevsime yenilmedi.
Bir kitap açılınca sınıfta,
Dünyanın en uzak kapısı bile erişilmez değildi.
"Cumhuriyet nedir?" diye sordu bir öğrenci,
Öğretmen bir süre baktı bütün yüzlere.
"Birlikte yaşamanın sorumluluğunu
Düşünmek, öğrenmek, emek vermektir," dedi.
Çocuklar büyüdü, yollar çoğaldı,
Biri hekim oldu, biri çiftçi, biri mühendis.
Ama hepsi o ilk sabahı hatırladı:
Bir sorunun açtığı aydınlık kapıyı.
Her yirmi dokuz ekimde çalar o ilk zil,
Yalnız geçmişi değil yarını da çağırır.
Cumhuriyet, bir çocuğun gözlerindeki ışıkla
Her yeni kuşakta yeniden çoğalır.
Her kahramanın adı yazılmaz taşa,
Her emeğin resmi kalmaz duvarda.
Kimi gece yarısı yürür uzak yola,
Kimi sabah olur bekler tarlada.
Bir kadın taşır suyu yokuş yukarı,
Bir usta onarır kırılan tekeri.
Bir çocuk uzaktan izler yolları,
Bir haberci aşar karanlık tepeleri.
Kimi evini açar tanımadığına,
Kimi son lokmasını ikiye böler.
Bir ülke yalnız büyük sözlerle değil,
Küçük iyiliklerle de yeniden yükselir.
Savaşın gölgesi uzun düşer eve,
Bir boş sandalye kalır sofranın yanında.
Barışın değerini öğrenir insan
En çok eksilenlerin hatırasında.
Bugün meydanlarda bayraklar dalgalanırken
Hatırlayalım sessiz kalan yüzleri.
Cumhuriyetin hikâyesini tamamlayan
Adsız insanların bitmeyen emekleri.
Bir teşekkür bırakalım her sabaha,
Bir iyilik ekleyelim ortak hayata.
Çünkü en büyük anıt bazen
İnsanın insana uzattığı eldir aslında.
Mavi bir defter açtım bu sabah,
İlk sayfasına bir bayrak çizdim.
Kırmızısına geçmişin hatırasını,
Beyazına yarının umudunu işledim.
Sonra bir soru yazdım sayfanın altına:
"Bir emaneti korumak ne demektir?"
Bir arkadaşım dedi: "Doğruyu aramak,"
Bir başkası: "Haksızlığa karşı durabilmektir."
Birlikte konuştuk, bazen anlaşamadık,
Yine de birbirimizin sözünü dinledik.
Aynı masada başka fikirler taşıdık,
Sonunda daha iyi bir yol seçtik.
Birimiz ağacın gölgesini büyüttü,
Birimiz kitap topladı uzak bir okula.
Birimiz yeni bir çözüm düşündü,
Birimiz el uzattı yalnız kalana.
O zaman anladım: Bayrak yalnız gökte değil,
İyiliğe dönüşen emekte de dalgalanır.
Cumhuriyet yalnız kutlama günü değil,
Her sorumlu davranışla yeniden anlam kazanır.
Defterimin son sayfası henüz boş,
Oraya gelecek nesiller yazacak sözünü.
Bizden sonra gelen her çocuk duysun:
Barışla, bilimle büyütelim ülkemizi.
Bu şiir bir ağıt olarak başlamayacak,
Oysa anlatacak çok kederimiz var.
Yıkılmış evler, yarım kalmış yollar,
Uzakta bekleyen gözler, sessiz akşamlar.
Bir millet bütün bunları unutmadan
Ayağa kalkmayı yeniden öğrendi.
Karanlığa yalnız öfkeyle değil,
Bir gelecek kurma iradesiyle direndi.
Cumhuriyet, sen o iradenin adısın,
Bir günün coşkusundan daha derinsin.
İçinde emeğin, sabrın, düşüncenin izi,
Bir halkın kendi yarınına verdiği sözsün.
Sana yalnız alkış getirmeyeceğiz,
Bir kitap, bir fikir, bir iyilik getireceğiz.
Güzel sözlerin arkasında durup
Her gün yeniden sorumluluk seçeceğiz.
Atatürk'ü anarken saygıyla bugün,
Tarihi öğrenmenin hakkını vereceğiz.
Dünün fedakârlığını unutmayıp
Barışı ve bağımsızlığı büyüteceğiz.
Ve bir çocuk sorarsa yıllar sonra:
"Cumhuriyet sizin için neydi?" diye,
Diyeceğiz: "Birlikte kurduğumuz yarın;
Sözümüzle değil, emeğimizle."
Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçiminin adı değildir; yurttaş olmanın sorumluluğunu da hatırlatır. Bir ülkenin geleceği, düşüncesini özgürce geliştiren, bilgiye değer veren ve birbirini dinlemeyi bilen insanların ellerinde yükselir. 29 Ekim, geçmişin fedakârlıklarını anarken geleceğin görevlerini de görmemiz için bir fırsattır. Okulda öğrenilen her yeni bilgi, adaletle verilen her karar ve toplum yararına yapılan her çalışma bu ortak geleceğe katkıdır.
Sevgili Cumhuriyet, seni en çok sınıfımızda tanıyorum. Bir soruya farklı cevaplar verdiğimizde, öğretmenimiz bizi dinlediğinde, kız ve erkek arkadaşlarım aynı hayaller için çalıştığında anlamını daha iyi kavrıyorum. Bize bırakılan emaneti korumanın yalnızca bayrak sallamak olmadığını biliyorum. Çalışmak, dürüst olmak, okumak ve birbirimizin hakkına saygı göstermek de bu sevginin bir parçası. Sana sözüm, geleceğe merakla ve sorumlulukla bakmak.
Saygıdeğer öğretmenlerimiz, değerli velilerimiz ve sevgili arkadaşlarım; bugün Cumhuriyetimizin ilanını büyük bir sevinç ve sorumluluk duygusuyla anıyoruz. 29 Ekim 1923, milletimizin kendi geleceği üzerinde söz sahibi olma iradesinin tarihimizdeki güçlü ifadesidir. Cumhuriyetimizi yaşatmanın yolu bilime, eğitime, çalışmaya ve ortak değerlerimize sahip çıkmaktan geçer. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Millî Mücadele’nin bütün kahramanlarını saygı ve minnetle anıyor, Cumhuriyet Bayramımızı kutluyorum.
29 Ekim 1923, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Cumhuriyet’in ilan edildiği tarihtir. Ancak bu tarih, bir gecede ortaya çıkmış tek bir kararın değil, uzun bir siyasal ve toplumsal dönüşümün önemli dönemeçlerinden biridir. Millî Mücadele yıllarında bağımsızlık için gösterilen ortak irade, yeni devletin yönetim anlayışında da belirleyici olmuştur.
Cumhuriyetin temelinde egemenliğin millete ait olması düşüncesi yer alır. Bu düşünce, yurttaşların yalnızca yönetilen kişiler olarak değil, ülkenin geleceğine ilişkin sorumluluk taşıyan bireyler olarak görülmesini gerektirir. Bu yüzden Cumhuriyet'i anlamak, yalnızca tarihleri ezberlemekten ibaret değildir. Kurumların işleyişini, hukukun önemini, eğitimde fırsatları ve kamusal sorumluluğu düşünmeyi de içerir.
Bir lise öğrencisi için Cumhuriyet, hem tarih dersinin konusu hem de bugünün sorularıyla bağlantılı canlı bir kavramdır. Eleştirel düşünme, bilimsel merak, kültürel üretim ve ortak yaşama iradesi; Cumhuriyetin geleceğine katkıda bulunmanın somut yollarıdır. Geçmişte verilen mücadeleye saygı göstermek, bu kazanımları bilgiyle ve emekle geliştirmeyi de gerektirir.
29 Ekim törenleri bu nedenle yalnızca kutlama değil, düşünme fırsatı da olmalıdır. Cumhuriyetin ilanını hazırlayan koşulları, dönemin kararlarını ve bu kararların toplum hayatına etkilerini anlamaya çalışmak; tarih bilincini güçlendirir. Kutlama, ancak öğrenmeyle birleştiğinde kalıcı bir değere dönüşür.
Türk edebiyatında hürriyet kavramı, özellikle Tanzimat döneminde güçlü bir düşünce ve duygu alanı oluşturmuştur. Namık Kemal’in şiirlerinde vatan, millet, adalet ve hürriyet birbirini besleyen kavramlar olarak öne çıkar. Şair, bireyin onurunu ve topluma karşı sorumluluğunu aynı anda düşünmeye çağırır.
Namık Kemal’in yaşadığı dönemde dile getirilen hürriyet arayışını doğrudan Cumhuriyet döneminin siyasal kurumlarıyla özdeşleştirmek doğru olmaz. Bununla birlikte fikir tarihindeki süreklilikleri görmek mümkündür. Edebiyat, toplumsal değişimlerden yalnızca etkilenmez; yeni kavramların halka ulaşmasında da rol oynar.
Mehmet Âkif’in İstiklâl Marşı, başka bir tarihî eşikte bağımsızlık iradesini güçlü bir şiir diliyle dile getirir. Millî Mücadele'nin zorlu koşullarında yazılan eser, vatanın ve özgürlüğün yalnızca soyut birer kavram olmadığını hatırlatır. İki şairin metinleri yan yana okunduğunda hürriyet fikrinin farklı dönemlerde nasıl farklı vurgular kazandığı görülebilir.
29 Ekim için hazırlanacak nitelikli bir edebiyat programı, bu metinleri yalnızca coşkulu birer hitabet örneği olarak değil, tarihî bağlamı olan sanat eserleri olarak ele almalıdır. Böyle bir yaklaşım, öğrencilerin hem estetik duyarlığını hem de tarihsel düşünme becerisini geliştirir.
Bir ülkenin geleceği yalnızca binalarda, yollarda ve kurumlarda değil, sınıflarda da şekillenir. Eğitim; bireyin dünyayı anlama, kendini ifade etme ve toplum yaşamına bilinçli biçimde katılma imkânlarını genişletir. Cumhuriyet döneminde eğitim alanındaki dönüşümler bu nedenle tarihsel açıdan büyük önem taşır.
Lise yılları, gençlerin yalnızca sınavlara hazırlandığı bir dönem değildir. Aynı zamanda fikirlerin tartışıldığı, farklı görüşlerle karşılaşıldığı, araştırma alışkanlıklarının geliştiği bir dönemdir. Cumhuriyetin geleceği için yetişen gençlerden beklenen, hazır cevapları tekrarlamak değil; sorular sormak, kanıt aramak ve sorumluluk almaktır.
Kütüphanelerin, laboratuvarların, tiyatro sahnelerinin ve sanat atölyelerinin varlığı, eğitim fikrinin ne kadar geniş olduğunu gösterir. Bir öğrencinin şiir okuması, tarihî bir belgeyi çözümlemesi veya bir oyunda farklı karakterlerin bakış açısını canlandırması; yurttaşlık bilincini ve empatiyi geliştirebilir.
29 Ekim'de yapılacak en anlamlı etkinliklerden biri, gençlerin kendi gelecek tasarımlarını dile getirmesine alan açmaktır. Çünkü Cumhuriyet, geçmişin hatırası olduğu kadar gelecek için üstlenilen ortak bir sorumluluktur.
Bayrak, bir ülkenin ortak hafızasında özel bir yere sahiptir. Bir tören alanında yükseldiğinde yalnızca renkleri ve biçimiyle değil, temsil ettiği tarihî deneyimlerle de anlam kazanır. Bayrağa duyulan saygı, geçmiş kuşakların emeklerini ve ortak yaşama iradesini hatırlatabilir.
Edebiyatımızda bayrak, farklı şairlerin elinde farklı anlam katmanlarıyla işlenmiştir. Kimi zaman bağımsızlığın, kimi zaman fedakârlığın, kimi zaman da millet olma bilincinin simgesidir. Mehmet Âkif’in İstiklâl Marşı ile Arif Nihat Asya’nın Bayrak şiiri, bu imgenin edebî gücünü değerlendirmek için önemli örneklerdir.
Ancak sembolleri anlamak, yalnızca onları tekrar etmekle sınırlı kalmamalıdır. Bayrağın temsil ettiği ortak yaşamı, karşılıklı saygıyı ve sorumluluğu gündelik hayatta nasıl güçlendireceğimizi de düşünmeliyiz. Birlikte yaşama kültürü, birbirinin haklarını gözetmekle gelişir.
29 Ekim’de bayraklar altında toplanırken tarih bilincini, estetik duyarlığı ve yurttaşlık sorumluluğunu birlikte hatırlamak; töreni daha derin bir öğrenme deneyimine dönüştürür.
Sayın müdürüm, değerli öğretmenlerimiz, kıymetli konuklarımız ve sevgili arkadaşlarım;
Bugün burada Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanının 103. yılını kutlamak üzere bir aradayız. 29 Ekim 1923, Millî Mücadele'nin ardından millet egemenliğinin devlet yönetimindeki yerini açık biçimde belirleyen tarihî bir dönüm noktasıdır. Bu tarih, geçmişte yaşanan zorlukları, gösterilen fedakârlıkları ve geleceğe duyulan inancı birlikte düşünmemizi sağlar.
Cumhuriyetin ilanına uzanan yol, yalnızca askerî mücadelelerden ibaret değildir. Bir toplumun bağımsız yaşama iradesi, siyasal kurumlarını oluşturma çabası ve geleceğine kendi kararlarıyla yön verme isteği bu sürecin temel unsurlarıdır. Tarih bize, büyük dönüşümlerin kararlılık kadar emek, düşünce ve ortak sorumluluk da gerektirdiğini öğretir.
Bugün bu salonda bulunan biz gençler için Cumhuriyet, ders kitaplarında kalan uzak bir olay değildir. Her yeni soruda, her bilimsel araştırmada, her sanat eserinde ve toplum yararına atılan her adımda geleceğe ilişkin bir sorumluluk taşırız. Öğrenmek, sorgulamak, üretmek ve farklı düşünceleri saygıyla dinlemek; güçlü bir toplumun vazgeçilmez alışkanlıklarıdır.
Edebiyatımız da bağımsızlık ve hürriyet düşüncesinin güçlü bir hafızasıdır. Namık Kemal'in hürriyet arayışı, Mehmet Âkif'in bağımsızlık iradesi ve Cumhuriyet dönemi sanatçılarının topluma yönelttiği sorular, bize kelimelerin tarih içinde ne kadar etkili olabildiğini gösterir. Şiir, kimi zaman bir dönemin acısını, kimi zaman umudunu, kimi zaman da cesaretini gelecek kuşaklara taşır.
29 Ekim'i kutlamak, geçmişi özenle öğrenmek ve geleceği ciddiyetle düşünmek demektir. Bizlere düşen görev, Cumhuriyetin kazanımlarını anlamak, hukuka ve bilgiye değer vermek, ülkemizin gelişmesine çalışarak katkı sunmaktır. Tarihe duyulan saygının en anlamlı karşılığı, geleceğe karşı sorumluluk üstlenmektir.
Bu duygu ve düşüncelerle Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, Millî Mücadele'nin bütün kahramanlarını saygı ve minnetle anıyor; Cumhuriyet Bayramımızı kutluyorum.
ANLATICI: Yıllar önce bir millet, yarınını kendi elleriyle kurmaya karar verdi.
TARİH: Zorlu yollar aşıldı, büyük emekler verildi.
ÇOCUK 1: Biz bugün o emeğin açtığı okullarda öğreniyoruz.
ÇOCUK 2: Düşünmek, üretmek ve birlikte yaşamak için çalışıyoruz.
KORO: Cumhuriyet! Emeğin, umudun ve ortak geleceğin adı!
ANLATICI: 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi.
TARİH: Bir tarih, bir başlangıca dönüştü.
ÇOCUK 1: Bizden istenen yalnızca hatırlamak değil.
ÇOCUK 2: Bu emaneti bilgiyle ve iyilikle büyütmek.
KORO: Yaşasın Cumhuriyet! Nice aydınlık yarınlara!
ÖĞRETMEN: Cumhuriyet deyince aklınıza ne geliyor?
ÖĞRENCİ 1: Soru sorabildiğim bir sınıf.
ÖĞRENCİ 2: Hayal kurabildiğim bir gelecek.
ÖĞRENCİ 3: Birbirimize saygı duyduğumuz bir ülke.
KORO: Farklı sesler, ortak yarınlar!
ÖĞRETMEN: Peki onu nasıl koruruz?
ÖĞRENCİ 1: Çalışarak.
ÖĞRENCİ 2: Doğruyu arayarak.
ÖĞRENCİ 3: Birbirimizi dinleyerek.
KORO: Cumhuriyet, hepimizin sorumluluğu!
ANLATICI: Sahne karanlık. Arka perdede Anadolu'nun 1919 yılına ait bir haritası belirir. Uzakta tren sesi, ardından ağır bir davul ritmi duyulur. Oyuncular yarım daire biçiminde sahneye çıkar.
TARİH: Takvimler 1919'u gösterirken, bir milletin önünde büyük bir soru vardı: Kendi geleceğini kim belirleyecekti?
HALK 1: Evlerimizde endişe, yollarımızda belirsizlik vardı.
HALK 2: Ama umut, en zor günlerde bile bütünüyle sönmemişti.
KORO: Umut, bazen tek bir sesle başlar; sonra binlerce insanın kararlılığına dönüşür.
ANLATICI: Millî Mücadele yılları; zorlukların, fedakârlıkların ve büyük bir toplumsal çabanın yıllarıydı.
ÖĞRENCİ 1: Bir ülkenin geleceği yalnızca cephelerde mi kurulur?
ÖĞRENCİ 2: Hayır. Okullarda, tarlalarda, atölyelerde ve düşünce dünyasında da kurulur.
KORO: Emekle, bilgiyle, dayanışmayla!
TARİH: 23 Nisan 1920. Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
MECLİSİN SESİ: Milletin iradesi, ülkenin geleceğinde söz sahibi olacaktır.
HALK 1: Biz yalnızca seyirci değiliz.
HALK 2: Biz bu ülkenin geleceğinden sorumluyuz.
ANLATICI: Sahne ışığı değişir. Arka planda tarih şeridi ilerler. 1921, 1922 ve 1923 yılları görünür.
TARİH: Büyük mücadeleler, kararlar ve dönüşümlerden sonra yeni bir döneme gelindi.
MECLİSİN SESİ: 29 Ekim 1923. Cumhuriyet ilan edildi.
KORO: Bir tarih değil yalnızca; yeni bir yönetim anlayışının adı!
ÖĞRENCİ 3: Peki Cumhuriyet bize bugün ne söylüyor?
ÖĞRENCİ 4: Sorumluluk almayı.
ÖĞRENCİ 1: Bilimin ışığında yürümeyi.
ÖĞRENCİ 2: Geçmişimizi öğrenmeyi, geleceğimizi düşünmeyi.
TARİH: Geçmişin izlerini anlamadan yarının yolunu çizmek kolay değildir.
ANLATICI: Öğrenciler sahnenin önüne gelir. Her biri elinde bir kitap, bir defter veya bir sanat eseri taşır.
ÖĞRENCİ 3: Ben geleceğin hekimiyim; insan hayatına değer vereceğim.
ÖĞRENCİ 4: Ben geleceğin mühendisi olacağım; ülkem için üreteceğim.
ÖĞRENCİ 1: Ben bir öğretmen olmak istiyorum; merak eden çocukların yanında duracağım.
ÖĞRENCİ 2: Ben bir sanatçı olacağım; bu toprakların sesini dünyaya taşıyacağım.
KORO: Gelecek, yalnızca beklenen değil; birlikte kurulan bir zamandır.
MECLİSİN SESİ: Egemenlik milletindir.
TARİH: Bu sözün anlamını her kuşak yeniden düşünmek zorundadır.
HALK 1: Haklarımızı bilerek.
HALK 2: Görevlerimizi yerine getirerek.
ÖĞRENCİLER: Okuyarak, araştırarak, üreterek.
ANLATICI: Işıklar yavaşça yükselir. Son bölümde tüm oyuncular sahnenin önünde birleşir.
KORO: 29 Ekim! Geçmişe saygı, geleceğe söz!
HEPSİ: Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!
(Sahnenin bir yanında eski bir gazete masası, diğer yanında çağdaş bir lise sınıfı vardır. İki zaman birbirine ışık geçişleriyle bağlanır.)
GAZETECİ: 1923 yılının sonbaharındayız. Ankara'da büyük kararlar konuşuluyor. Bir haberin ağırlığı bazen sayfalara sığmaz.
DİZGİCİ: Başlığı nasıl atacağız?
GAZETECİ: Önce ne olduğunu doğru anlayacağız. Tarihe tanıklık etmek aceleyle değil, dikkatle olur.
(Eski tarafta ışık söner. Günümüz sınıfı aydınlanır.)
ÖĞRETMEN: Bugün 29 Ekim için bir gösteri hazırlayacağız. Ama önce şu soruya cevap verin: Cumhuriyet sizin için ne ifade ediyor?
DENİZ: Tarihî bir kazanım.
SELİN: Birlikte yaşama sorumluluğu.
MERT: Farklı görüşlerin konuşulabilmesi.
AYŞE: Bilim ve eğitimle geleceğe hazırlanmak.
ÖĞRETMEN: Güzel. Peki bu cevapları tarihî kaynaklarla nasıl ilişkilendireceğiz?
DENİZ: Nutuk'tan ilgili bölümleri okuyabiliriz.
SELİN: Meclis kararlarının tarihini araştırabiliriz.
MERT: Dönemin gazetelerini inceleyebiliriz.
AYŞE: Edebiyatta hürriyet ve bağımsızlık kavramlarının nasıl işlendiğine bakabiliriz.
(Gazeteciye ışık düşer.)
GAZETECİ: Bizi duyan var mı? Biz bir kararın haberini yazıyoruz; siz onun sonuçlarıyla yaşıyorsunuz.
DENİZ: Sizi duyuyoruz. Ama her şeyi bildiğimizi sanmıyoruz.
GAZETECİ: O hâlde sorular sorun. Çünkü tarihin sesi, ancak onu dikkatle dinleyenlere ulaşır.
DİZGİCİ: Bir gazete sayfası hazırlanıyor. Harfleri yan yana koyuyoruz.
AYŞE: Biz de bugün kelimeleri yan yana koyuyoruz: hukuk, bilgi, emek, saygı.
SELİN: Yalnızca slogan mı yazacağız?
ÖĞRETMEN: Hayır. Her kelimenin karşılığını günlük yaşamda arayacağız.
MERT: O zaman panomuzun başlığı 'Cumhuriyet: Geçmişten Geleceğe Sorumluluk' olsun.
(Gazeteci elindeki sayfayı kaldırır.)
GAZETECİ: Haber yazıldı. Ama hikâye bitmedi.
DENİZ: Çünkü geleceği biz yazacağız.
(İki zamanın oyuncuları sahnenin ortasında buluşur.)
HEPSİ: Tarihi öğreniyoruz. Geleceğe sorumlulukla bakıyoruz.
(Öğrenciler 29 Ekim panosu hazırlamaktadır.)
DENİZ: Panoya yalnızca bayrak mı asalım?
ECE: Bence Cumhuriyetin bize ne kazandırdığını da yazalım.
MERT: Mesela okuma ve öğrenme fırsatını!
ÖĞRETMEN: Güzel. Peki bir bayramı anlamakla kutlamak arasında nasıl bir bağ var?
DENİZ: Anlarsak yalnızca bir gün değil, her gün değer veririz.
ECE: Arkadaşımızın sözünü dinlemek bile buna dâhil.
MERT: O zaman panonun başlığı belli: 'Cumhuriyet, Birlikte Kurduğumuz Yarın'.
ÖĞRETMEN: Harika. Şimdi herkes bir cümle yazsın.
(Öğrenciler cümlelerini okur ve panoyu birlikte tamamlar.)
ANLATICI: Okulun kütüphanesinde iki arkadaş, 29 Ekim için bir zaman kapsülü hazırlıyordu.
ADA: Gelecekteki öğrencilere ne bırakalım?
CAN: Bugün hangi hayalleri kurduğumuzu anlatalım.
ADA: Ben herkesin kitaplara ulaşabildiği bir ülke istiyorum.
CAN: Ben bilimin ve sanatın geliştiği bir gelecek.
GELECEĞİN SESİ: Bu dilekleri kim gerçekleştirecek?
ADA: Biz!
CAN: Hem de birlikte çalışarak.
ANLATICI: Mektuplarını kutuya koydular.
ADA: Cumhuriyetin bize verdiği sorumluluk bu olsun.
HEPSİ: Geleceği bilgiyle, emekle ve dayanışmayla kuracağız!
I. PERDE — YETİŞMEYEN HABER
(Ankara, 28 Ekim 1923 akşamı. Matbaa. Dizgi tezgâhı, eski bir telefon ve duvarda saat.)
EDİTÖR: Baskıya iki saat var. Gazetenin ilk sayfası hâlâ boş.
DİZGİCİ: Boş değil; henüz doğrulanmamış bir haberin yerini tutuyor.
MUHABİR: Meclis çevresinde önemli gelişmeler konuşuluyor. Herkes birbirine soru soruyor.
EDİTÖR: Söylentiyle haber arasındaki farkı unutmayacağız.
ÇIRAK: Sokakta bekleyen insanlar da bir şeyler olacağını seziyor.
EDİTÖR: Git, insanların ne düşündüğünü dinle. Ama onlara bilmediğin bir sonucu olmuş gibi anlatma.
(Çırak dışarı çıkar. Telefon çalar.)
TELGRAFÇI: Taşradan haberler var. Köy öğretmenleri yeni yönetim tartışmalarını yakından izliyor.
MUHABİR: Ankara'daki bir kararın köy okulunda konuşulması ne kadar önemli!
EDİTÖR: Çünkü mesele yalnızca bir başlık değil; milletin geleceğini nasıl yöneteceği.
DİZGİCİ: Peki gazeteye hangi soruyu yazalım?
EDİTÖR: Şunu: 'Bir ülkenin yarınında kim söz sahibi olmalıdır?'
(Işık kararırken dizgi makinesinin sesi sürer.)
II. PERDE — SOKAĞIN SESİ
(Çırak küçük meydandadır. Esnaf, öğretmen, genç kadın ve bir asker yakını bir araya gelir.)
ÇIRAK: Gazete için konuşabilir miyiz? Herkesin geleceğe dair bir dileğini yazıyoruz.
ESNAF: Ben barış içinde dükkânımı açmak, emeğimin karşılığını almak istiyorum.
ÖĞRETMEN: Ben çocukların daha çok kitapla tanışmasını istiyorum.
GENÇ KADIN: Ben de kız çocuklarının düşüncelerinin duyulduğu bir gelecek istiyorum.
ASKER YAKINI: Biz yıllarca haber bekledik. Bundan sonra çocuklarımızın haberleri okuldan gelsin.
ÇIRAK: Peki bütün bunları bir kelimeye sığdırabilir miyiz?
ÖĞRETMEN: Sığdırmak zorunda değiliz. Her birinin bir hikâyesi var.
ESNAF: O hikâyelerin aynı ülkede yan yana durabilmesi önemli.
GENÇ KADIN: Bir de birbirimizi gerçekten dinleyebilmemiz.
ÇIRAK: Gazeteye adlarınızı yazabilir miyim?
ASKER YAKINI: Yaz. Ama sadece bizim değil, sesi duyulmayanların da sorularını sor.
(Çırak defterine son cümleyi kaydeder; meydan ışığı söner.)
III. PERDE — KARARIN EŞİĞİ
(Matbaada gece ilerlemiştir. Çırak notlarla döner.)
ÇIRAK: Herkes farklı konuştu ama aynı kelimeyi arıyor gibiydi: gelecek.
EDİTÖR: Notlarını getir. Haberin kalbi bazen bir resmî açıklamadan önce insanlarda atar.
MUHABİR: Mecliste görüşmelerin yarın devam etmesi bekleniyor. Kesinleşmeyen bir kararı ilan edemeyiz.
DİZGİCİ: O zaman sayfayı nasıl yetiştireceğiz?
EDİTÖR: Hazırlığı tamamlayıp başlığı açık bırakacağız.
TELGRAFÇI: Uzak şehirlerde de gelişmeler izleniyor. Telgraf hatları meşgul.
ÇIRAK: Ben ilk kez bir gazetenin yalnızca kâğıt olmadığını anladım.
MUHABİR: Nedir öyleyse?
ÇIRAK: İnsanların birbirinden haberdar olma hakkı.
EDİTÖR: İşte bu yüzden yanlış bir tek kelime bile basmayacağız.
(Saat gece yarısına yaklaşır. Oyuncular sahnenin ortasında bekler.)
IV. PERDE — 29 EKİM
(29 Ekim 1923. Işık sabahı gösterir. Gazete odasında herkes iş başındadır.)
TELGRAFÇI: Meclisteki gelişmelere ilişkin teyit bekliyoruz.
DİZGİCİ: Harfler hazır, baskı kalıbı boş.
MUHABİR: Karar açıklandığında yalnız sonucu değil, sürecin önemini de anlatmalıyız.
EDİTÖR: Evet. Cumhuriyet bir sabah kendiliğinden doğmadı; uzun bir mücadelenin ardından ilan edildi.
(Kısa bir sessizlik. Telgraf sesi duyulur.)
TELGRAFÇI: Haber doğrulandı! Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhuriyetin ilanını kabul etti.
ÇIRAK: Yani başlığı artık yazabilir miyiz?
EDİTÖR: Şimdi yazabiliriz. Büyük harflerle ama dikkatle: 'CUMHURİYET İLAN EDİLDİ.'
DİZGİCİ: Mürekkebi hazırlıyorum.
MUHABİR: Bu haberi ilk okuyan kim olacak?
EDİTÖR: Kim olursa olsun, gelecekte bu günü anlayacak çocuklara da sesleniyoruz.
(Dizgi makinesi çalışır; ilk gazete sayfası sahnenin ortasında yükselir.)
V. PERDE — İLK OKURLAR
(Meydan. Çırak yeni gazeteleri dağıtır. Önceki kişiler geri döner.)
ÇIRAK: Gazete! Cumhuriyet ilan edildi!
ESNAF: Bu kelimeyi dükkânımın önünde ilk kez böyle okuyorum.
GENÇ KADIN: Bugünün sevincini yarının sorumluluğuna dönüştürmek gerek.
ÖĞRETMEN: Öğrencilerime yalnızca tarihi ezberletmeyeceğim; neden önemli olduğunu da soracağım.
ASKER YAKINI: Bu haberin içinde kaybettiklerimizin hatırası da var.
MUHABİR: Sizin söylediklerinizi de yarınki sayıya taşıyacağız.
ESNAF: O zaman yazın: Bir ülke ancak insanları emek verirse gelişir.
GENÇ KADIN: Ve birbirinin hakkına saygı gösterirse.
ÇIRAK: Dün defterime yazdığım sorunun cevabını bugün herkes başka türlü verdi.
ÖĞRETMEN: Güzel cevaplar tek bir kişiden değil, birlikte düşünmekten doğar.
(Oyuncular gazeteyi birlikte açar. Işık yavaşça değişir.)
VI. PERDE — GELECEĞE BASILAN SAYFA
(Günümüzün okul kütüphanesi. Öğrenciler eski gazetenin kopyasını inceler.)
ÖĞRENCİ 1: Burada 'Cumhuriyet ilan edildi' yazıyor. O günün insanları ne hissetmiştir?
ÖĞRENCİ 2: Haberi yazanlar bile önce doğrulamış. Bu bana bugün internette gördüğümüz haberleri düşündürdü.
ÖĞRETMEN: Tarih yalnız geçmişte kalmaz; bize bugün nasıl davranacağımızı da sorar.
ÖĞRENCİ 3: Ben gazetedeki öğretmenin sözünü sevdim: Tarihin neden önemli olduğunu sormak.
ÖĞRENCİ 1: O hâlde bizim de bir sayfamız olsun. Başlığı 'Cumhuriyetin Yarınları' koyalım.
ÖĞRENCİ 2: İlk habere okulumuzun kütüphanesini geliştirmek için hazırladığımız projeyi yazalım.
ÖĞRENCİ 3: İkinci haberde herkesin görüşünü alalım.
ÖĞRETMEN: Eski gazetenin mürekkebi kurumuş olabilir. Ama soruları hâlâ canlı.
ANLATICI: Bir gecenin baskısı, yüzyılın ötesine ulaştı. Çünkü Cumhuriyet yalnızca ilan edilen bir yönetim değil, kuşakların taşıdığı ortak bir sorumluluktur.
HEPSİ: Geçmişi öğreniyor, geleceği birlikte kuruyoruz.
(Oyuncular iki dönemin gazetelerini yan yana tutar. Perde kapanır.)
I. PERDE — BOŞ PANO
(Okul koridoru. Büyük bir pano boş durmaktadır. Öğretmen, Aslı, Emre, Zeynep, Kerem ve Elif gelir.)
ÖĞRETMEN: 29 Ekim sergisi için bu panoyu size bırakıyorum. Ama önce serginin hangi soruya cevap vereceğini bulun.
ASLI: Cumhuriyetin ilanını anlatabiliriz.
EMRE: Tarihleri sıralarız, fotoğrafları asarız, biter.
ZEYNEP: Yalnızca tarihleri okumak için neden bir sergiye gelsinler?
KEREM: Ben ziyaretçilerin de bir şey yapmasını istiyorum.
ELİF: Belki kendi sorularını bırakabilecekleri bir bölüm olur.
EMRE: Çok zamanımız yok. Basit tutalım.
ASLI: Kolay olanı değil, anlamlı olanı yapalım.
ÖĞRETMEN: Anlaşmazlık çıkması kötü değil. Önemli olan nasıl çözeceğiniz.
(Öğrenciler görevleri paylaşmadan dağılır; panoda yalnız bir soru kalır: 'Cumhuriyet bize ne anlatır?')
II. PERDE — KAYIP BELGE
(Kütüphane. Öğrenciler kitaplar ve eski fotoğraf kopyaları arasında çalışır.)
KÜTÜPHANECİ: Bu klasörde okulun geçmiş kutlamalarına ait kayıtlar var.
ELİF: Şu fotoğrafın altında tarih yazmıyor.
KEREM: İnternette benzerini buldum; ama başka bir şehre ait olabilir.
ASLI: Kaynağını bilmeden sergilemeyelim.
EMRE: Bir fotoğraf eksik kalsa ne olur?
ZEYNEP: Yanlış bilgi verirsek ziyaretçilerin güvenini kaybederiz.
KÜTÜPHANECİ: Arşivde çalışmanın ilk kuralı budur: Emin olmadığın bilgiyi kesinmiş gibi yazma.
KEREM: O zaman fotoğrafı 'araştırılıyor' dosyasına koyalım.
ELİF: Yerine Cumhuriyetin ilanına dair güvenilir bir zaman çizelgesi hazırlayabiliriz.
EMRE: Haklısınız. Hızlı olsun diye özensiz davranmak istemem.
(Öğrenciler klasörün kapağına 'Doğrulanmış Kaynaklar' yazar.)
III. PERDE — FARKLI SESLER
(Sınıfta çalışma toplantısı. Masada afişler ve taslak metinler.)
ASLI: Serginin ilk bölümünü 1923'e ayırdık. İkinci bölümde ne olacak?
ZEYNEP: Eğitim, bilim, kültür ve toplumsal yaşamı anlatan bir bölüm istiyorum.
EMRE: Herkes farklı bir başlık öneriyor. Pano yetmeyecek.
KEREM: Pano yetmiyorsa ziyaretçileri istasyonlara yönlendirelim.
ELİF: Bir istasyonda tarih, diğerinde edebiyat, sonuncusunda bugünün sorumlulukları olsun.
ASLI: Güzel ama geçişler kopuk kalabilir.
ZEYNEP: Her istasyonda aynı sorunun devamını soralım.
EMRE: İlk soru 'Cumhuriyet nasıl ilan edildi?', ikinci soru 'Neleri değiştirdi?', üçüncü soru 'Biz ne yapacağız?'
ÖĞRETMEN: İşte birbirine bağlanan bir anlatı kurdunuz.
KEREM: Sergi yalnızca bilgi panosu değil, bir yolculuk olacak.
(Herkes yeni planın üzerine eğilir; ışık söner.)
IV. PERDE — PROVA KRİZİ
(Sergi açılışından bir gün önce. Panolardan biri düşmüş, ses sistemi çalışmamaktadır.)
ELİF: Ses kaydı açılmıyor!
KEREM: Üstelik ikinci istasyonun afişi de yere düşmüş.
EMRE: Söylemiştim, bu kadar ayrıntı yetişmeyecek.
ASLI: Şimdi birbirimizi suçlarsak gerçekten yetişmeyecek.
ZEYNEP: Önce öncelik sırası yapalım. Bilgiler doğru mu? Evet. Geçişler anlaşılır mı? Kısmen.
ÖĞRETMEN: Sizce çözüm nedir?
KEREM: Ses kaydı yerine metni canlı okuyabiliriz.
ELİF: Afişi daha sağlam bir zemine taşıyalım.
EMRE: Ben baskıları yeniden düzenlerim. Özür dilerim, gerginlikten sesimi yükselttim.
ASLI: Ben de herkesin fikrini dinlemeden karar vermiştim.
ZEYNEP: Demek ki sergimizin konusu olan ortak sorumluluğu önce biz öğreniyoruz.
(Öğrenciler birlikte çalışır; bozuk hoparlörün ışığı kapanır, okuma kürsüsü kurulur.)
V. PERDE — SERGİ AÇILIYOR
(29 Ekim. Ziyaretçiler koridorda dolaşır. Öğrenciler sırayla rehberlik eder.)
ASLI: Hoş geldiniz. İlk istasyonda Cumhuriyetin ilanına giden tarihî süreci göreceksiniz.
ZİYARETÇİ: Neden yalnızca 29 Ekim gününü anlatmıyorsunuz?
ASLI: Çünkü bu kararın ardında uzun bir tarihî mücadele ve Meclisin çalışmaları var.
EMRE: İkinci istasyonda eğitimin, kültürün ve ortak yaşamın önemini tartışıyoruz.
ZİYARETÇİ: Buradaki boş kartlar ne için?
ELİF: Cumhuriyetin değerlerini günlük hayatta nasıl yaşatacağınızı yazmanız için.
ZİYARETÇİ: Ben 'birbirimizi dinleyerek' yazacağım.
KEREM: Ben de 'bilgiye ulaşırken doğruluğu araştırarak' yazdım.
ZEYNEP: Son istasyonda cevapları birlikte okuyacağız. Tek bir doğru cümle aramıyoruz.
KÜTÜPHANECİ: Bir arşivin en güzel yanı, yeni sorulara kapı açmasıdır.
(Ziyaretçiler kartları asar. Panonun boş alanı yavaşça dolar.)
VI. PERDE — SON KART
(Sergi sona ermiştir. Öğrenciler kartları toplarken bir kartın boş kaldığını fark eder.)
EMRE: Herkes yazmış. Ama şu kart boş.
ELİF: Belki yazacak kelime bulamayan biri bırakmıştır.
KEREM: Ya da cevabı henüz bilmiyordur.
ASLI: Biz de başlangıçta bilmiyorduk. Bir pano hazırlayacağımızı sanıyorduk.
ZEYNEP: Sonra doğru bilgiye ulaşmayı, anlaşmazlık çözmeyi ve birlikte üretmeyi öğrendik.
ÖĞRETMEN: Peki o boş kartla ne yapacaksınız?
EMRE: Atmayalım. Gelecek yılın sergisine bırakalım.
ELİF: Üzerine bir soru yazalım: 'Sen neyi daha iyi yapacaksın?'
KEREM: Böylece bu yılın sergisi gelecek yılın başlangıcı olur.
KÜTÜPHANECİ: Geçmişi korumak bazen geleceğe yer açmaktır.
ASLI: Cumhuriyetin anlamını tek bir günde tüketemeyiz.
ZEYNEP: Çünkü her kuşak, kendi sorumluluğunu yeniden düşünür.
HEPSİ: Cumhuriyetin izinde, birlikte öğrenmeye devam ediyoruz.
(Boş kart sahnenin ortasına asılır. Işık yalnız kartta kalır. Perde.)
Altı ayrı sahne, koro geçişleri, tarih şeridi ve rol dağılımıyla hazırlanmış uzun oratoryo dosyası.
Rol dağılımları, bölüm geçişleri ve diyaloglarıyla hazırlanmış dört ayrı sahne metni. Tarihî kişilere uydurma söz atfedilmez.
Özgün dramatik kurgu. Bölümler arasında tarihî fotoğraf projeksiyonu, uygun enstrümantal müzik ve kısa sessizlikler kullanılabilir. Süre provalarda ölçülmelidir.
ANLATICI 1: Tarih, sonucu önceden bilinen bir hikâye değildir. İnsanlar belirsizlik içinde karar verir.
ANLATICI 2: Bir milletin geleceğini kim belirler? Bu soru, yüzyılın başında giderek büyüyordu.
HABERCİ: Anadolu'nun farklı şehirlerinden haberler geliyor. Her yerde endişe ve umut yan yana.
ÖĞRENCİ 1: Biz bugünden bakınca tarihleri kolayca ezberliyoruz.
ÖĞRENCİ 2: Oysa o günlerde yarının ne getireceği bilinmiyordu.
TARİHÇİ: Millî Mücadele'nin koşullarını anlamak için kararları ve belgeleri incelemeliyiz.
KORO: Bir soru yükselir, bir milletin geleceğine seslenir.
HABERCİ: 23 Nisan 1920. Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
ANLATICI 1: Bu olay, millî egemenlik düşüncesinin kurumsallaşmasında önemli bir adımdır.
ÖĞRENCİ 3: Meclis, yalnızca bir bina mıdır?
ÖĞRENCİ 4: Hayır. Ortak karar alma sorumluluğunu temsil eden bir kurumdur.
TARİHÇİ: Geçmişteki kurumları bugünkülerle özdeş saymadan değerlendirmeliyiz.
ÖĞRENCİ 1: Öyleyse önce belgeleri karşılaştırmalıyız.
ÖĞRENCİ 2: Sonra nedenleri ve sonuçları tartışmalıyız.
KORO: Sözün ağırlığı, kararın sorumluluğu!
HABERCİ: 29 Ekim 1923. Cumhuriyet ilan edildi.
ANLATICI 2: Uzun bir mücadelenin ardından yeni bir yönetim biçimi benimsendi.
ÖĞRENCİ 3: Bu kararı yalnızca bir takvim yaprağına sığdıramayız.
ÖĞRENCİ 4: Çünkü Cumhuriyet, millet egemenliği düşüncesiyle ilişkilidir.
TARİHÇİ: Tarihî kararları hazırlayan koşullar da en az sonuçları kadar önemlidir.
KORO: Yirmi dokuz Ekim! Geçmişten geleceğe uzanan bir dönüm noktası.
ANLATICI 1: Kutlamak, anlamayı; anlamak, sorumluluk almayı gerektirir.
ÖĞRENCİ 1: Edebiyat, toplumların duygularını ve düşüncelerini kaydeder.
ÖĞRENCİ 2: Namık Kemal'in hürriyet düşüncesi Tanzimat döneminin koşullarında doğdu.
ÖĞRENCİ 3: Mehmet Âkif'in İstiklâl Marşı ise Millî Mücadele'nin bağımsızlık iradesini dile getirir.
TARİHÇİ: Bu metinleri kendi dönemlerinde değerlendirmeli, tarihî farkları korumalıyız.
ÖĞRENCİ 4: Şiir okumak yalnızca ezberlemek değildir. Anlamak ve yorumlamaktır.
KORO: Söz hafızaya, hafıza geleceğe dönüşür.
ÖĞRENCİ 1: Ben bir hekim olacağım; bilgimle insan hayatına katkı sunacağım.
ÖĞRENCİ 2: Ben mühendis olacağım; sorunlara araştırarak çözüm bulacağım.
ÖĞRENCİ 3: Ben öğretmen olacağım; öğrencilerime soru sormayı öğreteceğim.
ÖĞRENCİ 4: Ben sanatçı olacağım; bu toprakların hikâyelerini anlatacağım.
ANLATICI 1: Gelecek, yalnızca beklenen değil, emekle kurulan zamandır.
ANLATICI 2: Cumhuriyetin ilanını kutlarken geçmişin emeğini saygıyla anıyoruz.
KORO: Bilgiyle, emekle, dayanışmayla!
HEPSİ: Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!
Özgün dramatik kurgu. Bölümler arasında tarihî fotoğraf projeksiyonu, uygun enstrümantal müzik ve kısa sessizlikler kullanılabilir. Süre provalarda ölçülmelidir.
ANLATICI 1: Bir asrı aşan zaman yalnızca rakamlardan oluşmaz.
ÖĞRENCİ 1: Eski bir fotoğraftaki insanların kim olduğunu merak ediyorum.
TARİHİN SESİ 1: Onlar da sizin gibi gelecek hakkında sorular soruyordu.
ÖĞRENCİ 2: Onların geleceği bizim bugünümüz oldu.
ANLATICI 2: Peki bizim geleceğimiz kimlerin bugünü olacak?
KORO: Takvim değişir, sorumluluk sürer.
ÖĞRENCİ 3: Cumhuriyetin ilanını hangi kaynaklardan öğrenebiliriz?
ÖĞRENCİ 4: Meclis tutanaklarından ve dönemin gazetelerinden.
ÖĞRENCİ 5: Hatıratları da inceleyebiliriz, ama her kaynağın bakış açısını değerlendirmeliyiz.
TARİHİN SESİ 2: Bir belgenin tarihini ve bağlamını bilmeden kesin yargıya varmayın.
ANLATICI 1: Doğru bilgi, ortak hafızanın temelidir.
KORO: Araştır, karşılaştır, düşün.
ÖĞRENCİ 1: Egemenlik, bir siyasal kavramdır.
ÖĞRENCİ 2: Eğitim, bireyin dünyayı anlamasını sağlar.
ÖĞRENCİ 3: Bilim, sorulara kanıtlarla yaklaşmayı öğretir.
ÖĞRENCİ 4: Sanat, insanların birbirini anlamasına yardım eder.
ÖĞRENCİ 5: Sorumluluk, bütün bu değerleri günlük hayata taşır.
TARİHİN SESİ 3: Kelimeler yalnızca panolarda kalmamalı.
KORO: Söz davranışa, bilgi emeğe dönüşsün.
ANLATICI 2: Yirmi dokuz Ekim yalnızca tören günü olarak kalmasın.
ÖĞRENCİ 1: Bir araştırmaya dönüşsün.
ÖĞRENCİ 2: Bir kitaba dönüşsün.
ÖĞRENCİ 3: Bir sanat eserine dönüşsün.
ÖĞRENCİ 4: Bir toplumsal sorumluluğa dönüşsün.
ÖĞRENCİ 5: Birlikte kurduğumuz geleceğe dönüşsün.
KORO: Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!
Özgün dramatik kurgu. Bölümler arasında tarihî fotoğraf projeksiyonu, uygun enstrümantal müzik ve kısa sessizlikler kullanılabilir. Süre provalarda ölçülmelidir.
(1923 sonbaharı. Masada kâğıtlar ve eski bir harita.)
EDİTÖR: Bir haberin değeri yalnızca hızlı yayılmasında değildir.
MUHABİR: Ankara'dan gelen bilgileri iki farklı kaynaktan kontrol ettim.
DİZGİCİ: Baskı saati yaklaşıyor. Başlığı nasıl yazacağız?
ARŞİVCİ: Önce olayların sırasını doğrulayalım.
EDİTÖR: Henüz alınmamış bir kararı alınmış gibi gösteremeyiz.
MUHABİR: O zaman doğrulama gelene kadar bekliyoruz.
ANLATICI: Tarih yazılırken dikkat gerekir.
(Kapı açılır. Muhabir elindeki notla içeri girer.)
MUHABİR: Haber doğrulandı. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
DİZGİCİ: Bu tarih, gazetenin ilk sayfasında yer alacak.
EDİTÖR: Habere bu kararı hazırlayan tarihî süreci de ekleyin.
ARŞİVCİ: Millî Mücadele ve Meclisin açılışı bu sürecin önemli aşamalarıydı.
MUHABİR: İnsanlar yalnızca ne olduğunu değil, neden olduğunu da öğrenmeli.
DİZGİCİ: Gelecekte bu gazeteyi okuyanlar ne düşünecek?
EDİTÖR: Doğru bilgi bırakırsak kendi sorularını sorabilirler.
(Işık günümüz sınıfına döner. Öğrenciler tarih sergisi hazırlamaktadır.)
ÖĞRETMEN: Bu gazete kupürünü kullanmadan önce neyi araştırmalıyız?
ÖĞRENCİ 1: Hangi tarihte yayımlandığını.
ÖĞRENCİ 2: Başka kaynaklarda nasıl anlatıldığını.
ÖĞRENCİ 3: Metnin bağlamını.
ÖĞRENCİ 4: Edebiyatta hürriyet düşüncesinin nasıl işlendiğini.
ÖĞRETMEN: Şiirleri kendi tarihî dönemleri içinde değerlendirmeyi unutmayın.
ÖĞRENCİ 1: O zaman sergimiz hem tarihî hem edebî bir çalışma olacak.
(Sahnenin iki yanı aydınlanır; geçmiş ve bugün aynı anda görünür.)
MUHABİR: Biz bugün yaşananları kaydediyoruz.
ÖĞRENCİ 2: Biz sizin kaydettiklerinizden geçmişi anlamaya çalışıyoruz.
EDİTÖR: Yazdıklarımızı sorgulamaktan çekinmeyin.
ÖĞRENCİ 3: Sorgulamak, tarihe saygının bir parçasıdır.
DİZGİCİ: Peki siz geleceğe ne bırakacaksınız?
ÖĞRENCİ 4: Bilgiye değer veren bir toplum.
ÖĞRENCİ 1: Bilim ve sanatla gelişen bir ülke.
ÖĞRETMEN: Ve tarihî sorumluluk bilinci.
HEPSİ: Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!
Özgün dramatik kurgu. Bölümler arasında tarihî fotoğraf projeksiyonu, uygun enstrümantal müzik ve kısa sessizlikler kullanılabilir. Süre provalarda ölçülmelidir.
(Okul kütüphanesinde öğrenciler afiş hazırlamaktadır.)
ASLI: İnternette çok güzel bir söz buldum, altında Atatürk yazıyor.
BERK: Hangi eserde geçtiği belirtilmiş mi?
ASLI: Hayır.
DURU: O zaman doğrulamadan kullanmayalım.
CEM: Ama kulağa çok etkileyici geliyor.
KÜTÜPHANECİ: Güzel olması, doğru atfedildiği anlamına gelmez.
ELİF: Kaynağı olan başka bir metin bulabiliriz.
FIRAT: Törenimizin temelinde doğru bilgi olsun.
(Eski fotoğraflarla dolu bir kutu açılır.)
NİNE: Bu fotoğrafları yıllardır saklıyoruz.
DEDE: Bazı hikâyeleri de büyüklerimden dinledim.
ASLI: Fotoğrafların tarihini nasıl öğrenebiliriz?
BERK: Arşiv kayıtlarıyla karşılaştırabiliriz.
DURU: Hatıraları belgelerden ayrı değerlendirmeliyiz.
NİNE: Geçmişe saygı, onu dikkatle aktarmaktır.
ANLATICI: Öğrenciler, aile hafızası ile tarihî belge arasındaki farkı keşfeder.
(Okulun çok amaçlı salonu. Mikrofon ve nota sehpası.)
ÖĞRETMEN: Namık Kemal'in şiirini sunarken hangi dönemi belirtmeliyiz?
CEM: Tanzimat dönemini.
ELİF: Mehmet Âkif'in İstiklâl Marşı ise Millî Mücadele koşullarında yazılmıştır.
FIRAT: İki eserin yazılış koşulları farklı.
ASLI: Bu farkı sunucu metninde açıklayalım.
BERK: Her şiirden önce şairini ve tarihsel bağlamını söyleyelim.
ÖĞRETMEN: İşte edebiyatı anlamlı kılan budur.
(Sergi açılır. Öğrenciler seyirciye döner.)
ASLI: Cumhuriyet Bayramı programımıza hoş geldiniz.
BERK: Sergimizdeki tarihî belgelerin kaynaklarını belirttik.
DURU: Şiirlerimizi yazarlarının yaşadığı dönemleri gözeterek seçtik.
CEM: Geçmişi anlamak, doğru bilgiye özen göstermekle başlar.
ELİF: Cumhuriyetin ilanı, tarihimizde önemli bir dönüm noktasıdır.
FIRAT: Geleceğe düşen sorumluluk ise hepimize aittir.
ÖĞRETMEN: Tören bittiğinde sorularımız bitmeyecek.
HEPSİ: Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!