9. SINIF • 1. TEMA • SÖZÜN İNCELİĞİ

Metne Dayalı Klasik Yazılı Soruları

10 farklı özgün metin üzerinde hazırlanmış 80 açık uçlu soru ve 80 açıklamalı örnek cevap. Sorular ezberi değil, metni okuma, kanıtlama, yorumlama ve yeni anlam üretmeyi ölçer. Mevcut 144 klasik bilgi sorusu ayrı sayfada korunmuştur.

Öğretmenler soruları seçerek ilgili metinleriyle birlikte yazdırabilir. Cevaplar başlangıçta kapalıdır; tıklayınca açılır. Metne dayanan farklı ve gerekçeli yorumlar da geçerli olabilir.

0 soru seçildi

1. METİN • ŞIIR

Taş Yolun Türküsü

Dağların avucunda bir köy uyanır,
Toprak, nasırlı elleri selamlar.
Bir türkü yürür eski taş yollardan,
Her kapı geçmişten bir ses saklar.

Güneş eğilir ekinlerin üstüne,
Yorgun bir anne gülümser sessizce.
Bir çocuk yarına pencere açar,
Anadolu konuşur bütün renkleriyle.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

1. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin şiirdir. Dizelerle kurulmuş, duygu ve imgeleri yoğunlaştıran bir anlatıma sahiptir.

2. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Taş Yolun Türküsü çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Anadolu insanının emeği, kültürel süreklilik ve umut. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

3. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Toprağın insanları selamlaması ve Anadolu'nun konuşması kişileştirmedir; 'bir türkü yürür' kişileştirmedir.

4. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Geçmişi koruyan ve çalışan Anadolu insanının geleceği kurduğu sezdirilir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

5. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Taş yol gelenek ve sürekliliği, pencere gelecek umudunu simgeleyebilir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

6. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Saygı, aidiyet, umut. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

7. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Faruk Nafiz Çamlıbel'in San’at şiirindeki Anadolu merkezli sanat anlayışıyla ilişkilidir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

8. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Anadolu insanının emeği, kültürel süreklilik ve umut.

2. METİN • ŞIIR

Sonbaharın Mektubu

Sarı yaprak bir mektup bıraktı cama,
Rüzgâr, uzak günleri fısıldadı bana.
Saatler ağır ağır akarken odada,
Çocukluğum döndü eski bir aynada.

Bir yanda sabahın ince aydınlığı,
Bir yanda akşamın derin yalnızlığı.
Giden günleri tutamadım elimde,
Bir sessiz nehir büyüdü içimde.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

9. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin şiirdir. Dizelerle kurulmuş, duygu ve imgeleri yoğunlaştıran bir anlatıma sahiptir.

10. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Sonbaharın Mektubu çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Zamanın geçişi ve geçmişe duyulan özlem. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

11. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Yaprağın mektup bırakması, rüzgârın fısıldaması kişileştirmedir; sabah–akşam karşıtlığı tezat örneğidir.

12. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Zaman geri döndürülemez ve anılar insanın iç dünyasında yaşamayı sürdürür. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

13. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Ayna geçmişle yüzleşmeyi, nehir zamanın akışını çağrıştırır. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

14. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Hüzün ve özlem. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

15. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sakarya Türküsü’nde insan ömrünün su akışına benzetilmesine benzer biçimde nehir imgesi zamanla ilişkilidir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

16. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

3. METİN • ŞIIR

Kitabın Sesi

Bir kitap açtım, odanın duvarı genişledi,
Bilmediğim şehirler yanıma geldi.
Karanlık akşamda ışık oldu sayfalar,
Sessiz arkadaşım bana yollar gösterdi.

Gülüşler, sevinçler, uzak savaşlar,
Birer birer konuştu eski satırlardan.
O gün anladım, insan tek bir ömre
Sığmaz; başka hayatlar büyür kitaplardan.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

17. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin şiirdir. Dizelerle kurulmuş, duygu ve imgeleri yoğunlaştıran bir anlatıma sahiptir.

18. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Kitabın Sesi çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Okumanın insanın dünyasını zenginleştirmesi. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

19. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sayfaların ışık olması imgedir; satırların konuşması kişileştirmedir.

20. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Okumak insanın kendi deneyimlerinin sınırını aşmasını sağlar. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

21. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Işık bilgi ve farkındalığı, yol yeni düşünsel imkânları sembolize edebilir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

22. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Merak, keşif ve sevinç. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

23. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Suut Kemal Yetkin’in Canım Kitap denemesiyle kitabın insanı zenginleştirmesi bakımından ortaklaşır. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

24. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

4. METİN • ŞIIR

İki Pencere

Sen uzak sergilerde renk ararken,
Ben bir kilimin sabrını okudum.
Sen mermerde büyük bir ad ararken,
Ben ustanın elini hatırladım.

Birinin gözünde altın parıltı,
Ötekinin gönlünde emek vardı.
Farklı yollardan güzeli arayan
İki insan aynı göğe bakardı.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

25. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin şiirdir. Dizelerle kurulmuş, duygu ve imgeleri yoğunlaştıran bir anlatıma sahiptir.

26. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: İki Pencere çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Sanatta farklı beğeniler ve emeğin estetik değeri. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

27. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sen–ben karşılaştırması temel yapıdır; kilimin sabrını okumak imgesel bir söyleyiştir.

28. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sanatın değeri yalnız gösterişte değil, gelenekte ve emeğin izinde de bulunabilir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

29. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kilim kültürel mirası, aynı gök ortak insanlık deneyimini simgeleyebilir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

30. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Düşünme ve saygı. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

31. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

San’at şiirinin sen–biz karşıtlığını hatırlatır; bu metnin sonu iki anlayışın ortak güzellik arayışını da vurgular. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

32. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Sanatta farklı beğeniler ve emeğin estetik değeri.

5. METİN • DENEME

Bir Çizginin Hatırası

Bir ustanın yıllarca tekrarladığı çizgiyi kopyalamak kolaydır. Oysa o çizginin niçin öyle başladığını, hangi dünyayı taşıdığını anlamak daha güçtür. Bir öğrencinin eski bir motiften yararlanması beni rahatsız etmez; hatta onunla yeni bir eser kurmasına sevinirim. Fakat motif, düşünceden koparıldığında duvarda unutulmuş bir süse dönüşebilir. Ben geleneği, yalnız korunacak bir biçim değil, yeniden düşünülecek canlı bir ilişki olarak görüyorum.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

33. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin denemedir; yazar kişisel görüşlerini içten, sorgulayıcı biçimde kesin kanıtlama zorunluluğu olmadan sunar.

34. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Bir Çizginin Hatırası çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Sanatta gelenekten yararlanma ve öz–biçim ilişkisi. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

35. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

'Duvarda unutulmuş bir süs' sözünde geleneğin yüzeysel kullanımına yönelik imgesel bir eleştiri bulunur.

36. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kültürel miras taklitle değil anlamını kavrayıp yaratıcı biçimde işlemekle sürdürülür. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

37. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Çizgi/motif görünür biçimi, 'taşıdığı dünya' kültürel anlamı anlatır. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

38. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sorgulayıcı. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

39. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Rasim Özdenören'in Picasso’nun Hatları denemesinde geleneğin biçimi kadar onu doğuran ruhu anlamanın gerekliliğiyle örtüşür. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

40. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Sanatta gelenekten yararlanma ve öz–biçim ilişkisi.

6. METİN • DENEME

Kitaplığın Önünde

Bazen bir sorunun cevabını öğrenmek için kitap açıyorum; bazen de hiçbir cevap aramadan okuyorum. İkinci durumda öğrendiklerim daha az mı değerli? Sanmıyorum. Bir romanın kahramanına kızarken kendimde hiç fark etmediğim bir duyguyu görüyorum. Bir şiiri yeniden okuduğumda ilk gün anlamadığım bir söz başka türlü sesleniyor bana. Belki de okumak, yalnız bilgi toplamak değil, insanın kendi iç sesini duyabilmesidir.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

41. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin denemedir; yazar kişisel görüşlerini içten, sorgulayıcı biçimde kesin kanıtlama zorunluluğu olmadan sunar.

42. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Kitaplığın Önünde çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Okumanın bilgi ve iç dünya bakımından değeri. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

43. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

'İç sesini duymak' mecazlı anlatımdır; soruyla başlayıp kişisel gözlemlerle ilerleme denemenin özelliğidir.

44. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Okumanın katkısı bilgi edinmeyle sınırlı değildir; kişinin kendini tanımasına da yardım eder. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

45. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

İç ses bireyin kendisini kavrayışını temsil eder. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

46. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

İçten ve düşündürücü. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

47. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Canım Kitap denemesindeki kitapların insanı zenginleştirmesi görüşüyle paraleldir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

48. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Okumanın bilgi ve iç dünya bakımından değeri.

7. METİN • ÖĞRETICI METIN

Bir Mimari Yapının İzleri

Hat sanatı, harfleri estetik ölçülerle düzenleyerek görsel bir kompozisyon oluşturur. Geleneksel yapılarda hat yazıları; taş, ahşap veya çini yüzeylerde bulunabilir. Edebî eserler de bu yapılardan söz edebilir ancak farklı bir araç kullanır: mimarinin görsel öğelerini dil aracılığıyla yeniden anlatır. Böylece aynı kültür varlığı hem görsel sanatın hem de edebiyatın konusu olabilir.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

49. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin öğreticidir; kavramları açıklamaya ve örneklerle bilgi vermeye yönelir.

50. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Bir Mimari Yapının İzleri çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Güzel sanatların sınıflandırılması ve edebiyatın diğer sanatlarla ilişkisi. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

51. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Tanımlama ve örnekleme kullanılmıştır; açıklayıcı bir anlatım söz konusudur.

52. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Temel ileti doğrudandır; sanat dalları farklı malzemeler kullansa da birbirleriyle ilişki kurabilir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

53. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Somut yüzey ve yazı örnekleri sembol değil, açıklayıcı bilgiler olarak verilmiştir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

54. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Nesnel ve bilgilendirici. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

55. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Şiirde yapının hissettirdikleri öne çıkarken bu metinde sanat türlerinin malzemesi ve ilişkisi açıklanır. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

56. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Güzel sanatların sınıflandırılması ve edebiyatın diğer sanatlarla ilişkisi.

8. METİN • ÖĞRETICI METIN

Bir Şiirin İki Yorumu

Bir sınıfta aynı şiiri okuyan öğrenciler, şiirdeki 'yol' kelimesini farklı biçimlerde açıklamıştır. Bir öğrenci yolun gerçek bir seyahati, diğeri insanın yaşam boyunca aldığı kararları anlattığını belirtmiştir. Öğretmen, yorumların geçerli sayılabilmesi için şiirdeki diğer ifadelerle ilişkilendirilmesini istemiştir. Bu uygulama, edebî metinlerdeki çok anlamlılığın sınırsız ve gerekçesiz yorum yapmak anlamına gelmediğini göstermektedir.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

57. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin öğreticidir; kavramları açıklamaya ve örneklerle bilgi vermeye yönelir.

58. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Bir Şiirin İki Yorumu çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Çağrışım, açık–örtük ileti ve gerekçeli yorum. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

59. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Örneklendirme ve açıklama kullanılmıştır.

60. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Yorum çeşitliliği metindeki kanıtlarla desteklenmelidir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

61. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Yol yaşam süreci ya da seçimlerin simgesi olarak yorumlanabilir; ancak bağlama bakılmalıdır. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

62. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Öğretici. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

63. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sözün İnceliği temasındaki okurdan okura değişen çağrışımlar anlayışını pekiştirir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

64. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Çağrışım, açık–örtük ileti ve gerekçeli yorum.

9. METİN • MÜLAKAT

Genç Bir Yazarla Konuşma

— Yazmaya nasıl başladınız?
— Çocukken büyükannemin anlattığı hikâyeleri dinlerdim. İlk öykümü o sesleri unutmamak için yazdım.
— Yazarken önceden plan hazırlar mısınız?
— Genellikle kısa bir plan çıkarırım; fakat karakterler geliştikçe bazı bölümleri değiştiririm.
— Başka sanat dallarından yararlanır mısınız?
— Özellikle resim ve müzikten etkilenirim. Bazen bir tablonun renkleri bana bir mekânı, bir melodinin ritmi de bir karakteri düşündürür.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

65. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin mülakattır; görüşmeci sorular sorar, görüşülen kişi kendi deneyimlerini cevaplar.

66. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Genç Bir Yazarla Konuşma çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Yazarın üretim süreci ve sanatlar arası etkileşim. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

67. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Soru–cevap biçimi ve görüşülen kişinin deneyimlerinden yararlanılması mülakatın belirgin özellikleridir.

68. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Edebî yaratıcılık kişisel yaşantılarla ve diğer sanatlarla beslenebilir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

69. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Büyükannenin sesi hafıza ve kültürel aktarımla ilişkili bir işarettir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

70. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Samimi ve bilgilendirici. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

71. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Selim İleri mülakatında olduğu gibi yazarlık, geçmişin etkisi ve sanatlar arası ilişkiler üzerine bilgi edinilir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

72. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap değişebilir. Anlam ve duygu korunmalı; bağlama uygun, özgün ve tutarlı iki cümle kurulmalı; sözcüklerin çağrışım değeri gerekçelendirilmelidir. Merkez düşünce: Yazarın üretim süreci ve sanatlar arası etkileşim.

10. METİN • BETIMLEYICI METIN

Akşamın Avlusu

Avlunun ortasındaki yaşlı dut ağacı, akşamın kızıllığı altında koyu bir gölge bırakıyordu. Taşların arasında uzanan ince otlar hafifçe kıpırdıyor; uzak bir evden yükselen tencere sesine yeni pişmiş ekmeğin kokusu karışıyordu. Kapının önünde oturan kadın, yün yumaklarını dizine toplamıştı. Gözleri, yılların izini taşıyan ahşap kapının üzerinde bir an durdu. Avlu sanki uzun zamandır sakladığı hikâyeyi anlatmak üzereydi.

Maarifin EdebiyatıÖzgün eğitim metni

Bu metin, yazılı çalışması için özgün hazırlanmıştır; ders kitabından alıntı değildir.

73. Metnin türünü ve bu türün metinde görülen iki özelliğini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Metin betimleyici düzyazıdır; duyusal ayrıntılar ve niteleyici sözlerle mekân zihinde canlandırılır.

74. Metnin konusunu ve temasını/ana düşüncesini birbirinden ayırarak yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: Akşamın Avlusu çevresinde anlatılan yaşantı veya düşünceler. Tema/ana düşünce: Betimlemede duyu ayrıntıları ve çağrışım. Konu metnin neyi ele aldığını, tema ya da ana düşünce metinden çıkarılan esas duygu veya yargıyı gösterir.

75. Metindeki edebî söyleyiş veya anlatım tekniğine bir örnek belirleyiniz ve işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Avlunun hikâye anlatmaya hazırlanması kişileştirmedir; görme, işitme ve koklama duyularına seslenilir.

76. Metinden çıkarılabilecek bir örtük iletiyi gerekçesiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Mekânın eşyaları geçmiş yaşantıları ve hafızayı taşıyor olabilir. Bu anlam, metindeki sözcüklerin bağlamı ve olay/düşünce örgüsüyle desteklenmelidir.

77. Metinde kullanılan bir sembol ya da çağrışım oluşturan ifadeyi seçerek yorumlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Yaşlı dut ağacı sürekliliği; ahşap kapı geçmiş yaşantılara açılan hafızayı çağrıştırabilir. Sembolik yorumlarda metnin bütünüyle tutarlılık aranır.

78. Metnin okurda uyandırabileceği duyguyu veya düşünceyi iki kanıtla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Huzur ve hafif özlem. Değerlendirmede metindeki ayrıntı veya ifadelerden en az iki dayanak göstermesi beklenir.

79. Bu metni 1. temada incelediğiniz başka bir metinle karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Duygularımı Betimliyorum etkinliğinde istenen niteleyici sözler ve duyusal tasvire örnektir. Karşılaştırmada bir benzerlik, bir farklılık ve metinlerden gerekçe belirtilmelidir.

80. Metnin temasını koruyan özgün iki cümle yazınız ve seçtiğiniz sözcükleri gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Kaynak temeli: MEB 2026 Türk Dili ve Edebiyatı 9. Sınıf, 1. Tema Sözün İnceliği (s. 12–71). Şiirler ve metinler bu soru havuzu için yeni yazılmıştır; ilgili ders kitabındaki metinlerin kopyası değildir.