9. SINIF • TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI • 1. TEMA

Sözün İnceliği — 144 Klasik Yazılı Sorusu

11 konu başlığı, 144 açık uçlu soru ve her soru için açıklamalı örnek cevap. MEB 2026 ders kitabı (12–71. sayfalar) temel alınarak hazırlanmıştır. Öğretmenler istediği soruları seçip yalnız seçilenleri yazdırabilir; öğrenciler ise cevapları tek tek açarak çalışabilir.

Cevaplar örnek değerlendirme çerçevesidir. Eş değer, metne dayalı ve gerekçeli öğrenci yanıtları da doğru kabul edilebilir.

0 soru seçildi

Yeni: Özgün şiir ve metinlere dayalı 80 klasik yazılı sorusunu ve açıklamalı cevaplarını inceleyin →

A — Sanat, edebiyat ve güzel sanatlar

1. Sanat kavramını estetik değer ve yaratıcılık bakımından tanımlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sanat, duygu, düşünce ve hayallerin estetik değer taşıyan eserlerde özgün biçimde somutlaştırılmasıdır; yaratıcılık ve estetik beğeni içerir.

2. Edebiyatı tanımlayınız ve temel malzemesini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Duygu, düşünce, olay ve hayalleri dil aracılığıyla sözlü ya da yazılı biçimlendirme sanatıdır. Malzemesi dildir.

3. Edebiyat neden fonetik (işitsel) sanatlar arasında yer alır?

Açıklamalı cevabı göster

Edebiyat ses ve söz temelli dili estetik biçimde kullanır; kitapta müzikle fonetik sanatlar başlığında sınıflandırılır.

4. Güzel sanatların üç ana grubunu açıklayarak her birine üç örnek veriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Plastik/görsel: resim, heykel, mimari; fonetik/işitsel: edebiyat ve müzik (bu grupta kitap yalnız iki örnek sayar); ritmik/dramatik: tiyatro, bale, dans.

5. Hat ve ebru sanatını güzel sanatların sınıflandırılmasında nereye yerleştirirsiniz? Gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Plastik/görsel sanatlardır; görsel biçim ve yüzey düzenlemesiyle estetik etki oluştururlar.

6. Bir türkü ile bir şiirin sanat malzemelerini karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Türküde ses, ezgi ve söz; şiirde estetik dil ve söz öne çıkar. Bestelenen şiir edebiyat ve müziği birleştirir.

7. Bir mimari yapının şiirde anlatılması edebiyatın hangi sanatla ilişkisine örnektir? Açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Mimariyle ilişkidir; mimari eser şiirin konusu olur, yapı dil ve imgelerle yeniden yorumlanır.

8. Sanat eserinin insanı yalnız bilgilendirmekle sınırlı olmadığını iki gerekçeyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sanat estetik haz ve heyecan uyandırır; insanın duygularını, değerlerini ve hayal gücünü geliştirir.

9. Bir edebî eserde sanatçının yaşadığı toplumun izleri nasıl bulunabilir?

Açıklamalı cevabı göster

Toplumsal değerler, dil, gelenek, yaşayış biçimleri ve olayların işlenişinde görülür.

10. Edebiyatın tarih, psikoloji ve sosyolojiyle ilişkisini birer örnekle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Tarih: tarihsel olayları kurgulama; psikoloji: karakterin iç çatışması; sosyoloji: gelenek ve toplum ilişkilerini ele alma.

11. “Edebiyatın malzemesi dildir.” cümlesini resim ve müzikle karşılaştırarak açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Resim boya/biçim, müzik ses/ezgi kullanırken edebiyat sözlü-yazılı dilin anlam ve anlatım imkânlarıyla eser üretir.

12. Estetik değer ve yaratıcılık kavramlarının edebî eserdeki işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Estetik değer eserin duyusal/duygusal beğeni oluşturması; yaratıcılık ise anlatımın ve anlamın özgün biçimde kurulmasıdır.

B — Edebî dil, gerçeklik, kurmaca ve anlam

13. Edebî metinle öğretici metni amaç, dil ve gerçekliğe yaklaşım yönünden karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Edebî metin estetik etki, sezdirme ve yoruma açıklığı; öğretici metin bilgi, açıklık ve nesnelliği önceleyebilir. Edebî gerçeklik dönüştürülür.

14. Kurmaca kavramını tanımlayınız. Kurmaca mutlaka gerçek dışı mıdır?

Açıklamalı cevabı göster

Kurmaca, gerçekliğin sanatçının seçimi ve kurgusuyla yeniden biçimlendirilmesidir; gerçek olaydan hareketle de kurulabilir.

15. Çanakkale üzerine yazılmış şiir ile ansiklopedi metninin bilgi ve duygu aktarımını karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Şiir imgelerle kahramanlık, acı ve duygu sezdirir; ansiklopedi metni tarihsel neden ve olayları açıklamayı amaçlar.

16. Günlük dil ile edebî dil arasında iki fark ve bir benzerlik yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Günlük dil doğrudan anlaşmaya, edebî dil çağrışım ve estetik anlam katmanlarına yönelir. İkisi de aynı dilin sözcüklerinden yararlanabilir.

17. “Kış geldi.” ve “Şehir beyaz bir uykunun içine kapandı.” cümlelerini dil bakımından değerlendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

İlki gündelik/doğrudan, ikincisi imgesel ve çağrışımlı edebî söyleyiştir.

18. Edebî metinlerde çok anlamlılık ne demektir?

Açıklamalı cevabı göster

Sözcük ve söz gruplarının bağlam içinde birden fazla anlam ve çağrışım katmanı taşımasıdır.

19. Sözcüğün sözlük anlamı ile metin bağlamında kazandığı anlam nasıl ayırt edilir?

Açıklamalı cevabı göster

Önce temel sözlük anlamı saptanır; ardından diğer ifadeler ve metnin bütününden doğan mecaz/çağrışım açıklanır.

20. “Bahâr” sözcüğünün “San’at” şiirinde salt mevsim bilgisinin ötesinde ne çağrıştırdığını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Anadolu’nun zenginliğini, çok yönlü güzellik ve kültürel bereketini çağrıştırır.

21. Bir edebî metnin iki okurda farklı çağrışım uyandırmasının iki nedenini yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Okurların deneyimleri, ruh hâlleri, yaşları, eğitimleri ve tarihsel/toplumsal bağlamları değişebilir.

22. Günlük dile ait sözlerin edebî eserde kullanılması edebî niteliği ortadan kaldırır mı?

Açıklamalı cevabı göster

Hayır; günlük dil öğeleri özgün bağlam, estetik işlev, imge ve anlatımla edebî esere katılabilir.

23. Metinde sözcük seçimlerinin anlatımın etkisini nasıl değiştirdiğini bir örnekle gösteriniz.

Açıklamalı cevabı göster

“Üzgündü” doğrudan bilgi verir; “İçi sonbahar gibi sessizdi” duyguyu imgeyle hissettirerek etkiyi derinleştirir.

24. Edebî bir metnin yoruma açık olması ile öğretici metnin daha belirgin bilgi sunmasını karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Edebî metin sembol ve çağrışım yoluyla gerekçeli farklı okumalar doğurabilir; öğretici metin belli bilgiye ulaşmayı hedefler.

C — İmge, sembol, çağrışım ve ileti

25. İmge nedir? İmgenin oluşmasını hayal gücü ve söz varlığı üzerinden açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sınırlı sözcüklere özgün bağlamlarda yeni anlamlar yüklenmesiyle zihinde doğan tasarımdır; hayal gücü bu dönüşümü sağlar.

26. Sembol nedir? “Köşe” sözcüğünün Sezai Karakoç’un şiirindeki kullanımını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sembol soyut anlamın somut işaretle temsilidir; kitapta “köşe” gönlü simgeler.

27. İmge ile sembol arasında benzerlik ve fark belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

İkisi de doğrudan anlatımı aşar; imge özgün zihinsel canlandırma, sembol ise bir kavramın işaret/nesneyle temsilidir.

28. Çağrışımın anlam katmanları oluşturmasına özgün bir örnek veriniz.

Açıklamalı cevabı göster

“Eski kapı” yalnız nesneyi değil anı, çocukluk veya ayrılık duygusunu çağrıştırabilir.

29. Açık ileti ve örtük iletiyi tanımlayıp birer özgün örnek yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Açık: doğrudan belirtilen anlam (“Nehir akıyor.”). Örtük: çıkarılan anlam (“Ömür nehri durmuyor.” → zaman geçiyor).

30. “İnsan bu, su misali...” benzetmesinin örtük iletisini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

İnsan hayatı ve zamanın geri dönmeden akıp geçmesi çağrıştırılır.

31. Necip Fazıl’ın “Sakarya Türküsü”nde Sakarya’nın sıradan coğrafi varlığın ötesinde temsil ettiği değerleri açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sakarya nehir olmanın yanında tarihsel yükü, mücadeleyi, inancı ve Anadolu insanının kaderini çağrıştıran semboldür.

32. Açık ve örtük iletiyi ayırırken okur hangi iki adımı izlemelidir?

Açıklamalı cevabı göster

Önce doğrudan söyleneni saptamalı; sonra sembol/imge ve bağlamdan çıkardığı anlamı gerekçelendirmelidir.

33. “İki kapılı bir han” imgesini yaşamın geçiciliğiyle ilişkilendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

İki kapı doğum ve ölüme, han dünyadaki kısa konaklamaya benzetilir.

34. “Gökyüzü hüznünü denize bıraktı.” cümlesindeki imgeyi ve oluşturduğu duyguyu açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Gökyüzüne insan duygusu yüklenir; hüzün, melankoli ve yalnızlık sezdirilir.

35. Metnin açık iletisi ile ana düşüncesi her zaman aynı şey midir? Açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Hayır. Açık ileti doğrudan aktarılan bir anlamdır; ana düşünce bütün metnin temel savıdır ve açık ya da örtük sunulabilir.

36. Örtük iletiye ulaşırken yanlış/temelsiz yorumdan kaçınmak için ne yapılmalıdır?

Açıklamalı cevabı göster

Yorum metindeki sözcük, imge ve bağlamsal ipuçlarıyla desteklenmelidir.

D — Söz sanatları: tanım, ayırt etme ve uygulama

37. Teşbihin dört ögesini adlandırınız; “Çocuk ceylan gibi ürkekti.” cümlesinde gösteriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Benzeyen çocuk; benzetilen ceylan; benzetme yönü ürkeklik; benzetme edatı gibi.

38. Teşbihte zorunlu olan temel ögeler hangileridir?

Açıklamalı cevabı göster

Benzeyen ve benzetilendir.

39. Açık istiare ile kapalı istiare arasındaki farkı açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Açık istiarede yalnız benzetilen; kapalı istiarede yalnız benzeyen ifade edilir.

40. “Takımın aslanları sahaya çıktı.” ifadesinde hangi söz sanatı vardır? Açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Açık istiare: Cesur oyuncular aslana benzetilmiş, yalnız benzetilen söylenmiştir.

41. “Rüzgâr kapımı öfkeyle dövdü.” cümlesinde hangi sanat vardır?

Açıklamalı cevabı göster

Teşhis/kişileştirme: rüzgâra insana özgü öfke ve kapıyı dövme davranışı yüklenmiştir.

42. Teşhis ve intak arasındaki farkı birer örnekle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Teşhis insan özelliği yükleme (“Gül utandı.”); intak konuşturmadır (“Gül, beni koparma dedi.”).

43. “Kuş ‘Bahar geldi!’ diye seslendi.” ifadesindeki söz sanatlarını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

İntak vardır, ayrıca insan gibi konuşturma nedeniyle teşhis de içerir.

44. “Gözyaşlarımla denizleri doldurdum.” ifadesinde hangi sanat vardır? Gerekçelendirin.

Açıklamalı cevabı göster

Mübalağa; gözyaşının miktarı gerçekçi sınırların çok ötesinde gösterilir.

45. “Gülerken ağlıyordum.” sözünün sanatını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Tezat: karşıt duygu/eylemler birlikte kullanılmıştır.

46. “Bütün sınıf bu kararı alkışladı.” cümlesinde sınıf kelimesinin kullanımını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Mecazımürsel/ad aktarması: mekân adı içerideki insanlar yerine kullanılmıştır; benzetme yoktur.

47. “Hilâl” sözcüğünün bayrak yerine kullanılması hangi söz sanatına örnektir?

Açıklamalı cevabı göster

Mecazımürsel; parça/işaret ile bütün temsil edilir, benzetme amacı yoktur.

48. “Gül, bülbül, diken, bahçe” sözcüklerinin birlikte kullanılmasında hangi sanat öne çıkar?

Açıklamalı cevabı göster

Tenasüp; aynı anlam alanına ait ilgili sözcükler bir aradadır.

49. “Ateş yakarmış, su insanı ıslatırmış.” diyen kişinin bilinen gerçeği bilmiyormuş gibi yapması hangi sanattır?

Açıklamalı cevabı göster

Tecahülüarif.

50. “Bulutlar onu uğurlamak için ağladı.” ifadesindeki güzel nedene bağlamayı açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Hüsnütalil: yağmurun nedeni hayalî biçimde birini uğurlama ve üzülmeye bağlanır.

51. “Mecnun gibi sokaklarda dolandım.” sözünde hangi sanat kullanılmıştır?

Açıklamalı cevabı göster

Telmih: Leyla ile Mecnun anlatısına hatırlatma/gönderme.

52. Telmih ile tenasüp arasındaki temel farkı açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Telmih tanınmış olay/kişiyi hatırlatır; tenasüp anlamsal ilişkili sözcükleri toplar.

53. Mecazımürsel ile istiareyi benzetme amacı açısından karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

İstiare bir benzetmeye dayanır; mecazımürsel benzetmesiz ilişki ve aktarmaya dayanır.

54. Hüsnütalil ile tecahülüarifi karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Hüsnütalil gerçek olaya güzel/hayalî neden bulur; tecahülüarif bilinen gerçeği bilmiyormuş gibi söyler.

55. “Yollar beni çağırıyordu.” cümlesindeki söz sanatını belirtip gerekçelendirin.

Açıklamalı cevabı göster

Teşhis; yol insan gibi çağırma eylemiyle anlatılır.

56. “Küçücük bir haber dünyamı yıktı.” cümlesinde kullanılan abartmayı açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Mübalağa; haberin duygusal etkisi dünyayı yıkma büyüklüğünde anlatılmıştır.

57. “Sen gelirsen bahar açar.” dizesindeki yoruma açık anlatımı açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sevilen kişinin gelişi yenilenme ve mutlulukla ilişkilendirilmiştir; bağlama göre imge/mecazlı söyleyiş vardır.

58. Teşbih ve istiareye aynı kavram üzerinden birer özgün örnek kurunuz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: “Sporcu aslan gibi cesurdu” teşbih; “Aslanımız yarışmayı kazandı” açık istiare.

59. Bir şiirdeki söz sanatını belirtmek neden tek başına tam çözümleme sayılmaz?

Açıklamalı cevabı göster

Sanatın hangi sözcükle kurulduğu ve anlam/duyguya katkısı gerekçeyle açıklanmalıdır.

60. “Dağlar yürüdü üzerime.” ifadesini en az iki olası anlatım özelliğiyle değerlendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

İnsana özgü yürüme dağa yüklenmişse teşhis; fiziksel imkânsızlığıyla bunaltı/tehdit duygusunu abartan imgesel anlatım da bulunur.

E — “San’at” şiiri ve Faruk Nafiz Çamlıbel

61. “San’at” şiirinin konusunu, temasını ve ana düşüncesini ayrı ayrı yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu iki sanat anlayışının karşılaştırılması; tema Anadolu sevgisi/yerli kültür; ana düşünce Anadolu insanı ve kültürünün güçlü bir sanat kaynağı olmasıdır.

62. Şiirde “sen” ve “biz” zamirlerinin temsil ettiği sanat anlayışlarını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sen başka kültürlerin sanatını öncelikleyen beğeniyi, biz Anadolu’nun kendi değerlerinden beslenen anlayışı temsil eder.

63. Şair iki anlayıştan hangisini benimser? Metinden hareketle gerekçelendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Biz anlayışını; Anadolu’nun doğası, insanı, zeybeği, türküsü, hat ve çinisi estetik değer taşır.

64. İlk dörtlükte bahçe ve Anadolu karşılaştırmasının amacı nedir?

Açıklamalı cevabı göster

Güzelliğin yalnız karşı tarafın gezdiği kültür alanında bulunmadığını, Anadolu’nun da zengin güzellikler barındırdığını vurgular.

65. “Dağda gezen ayaklar” ifadesinin düz cadde karşısındaki anlamını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Özgün, doğal ve zorlu Anadolu hayatının yabancı/alışılmamış kalıba uymamasını sezdirir.

66. İkinci dörtlükte mozaik, sülüs yazı ve yeşil çini hangi sanatlara işaret eder?

Açıklamalı cevabı göster

Mozaik süsleme; sülüs hat/yazı sanatı; çini geleneksel süsleme sanatıdır.

67. Bale/kelebek ve zeybek karşılaştırmasının ortaya koyduğu değer nedir?

Açıklamalı cevabı göster

Anadolu halk dansının da yüksek estetik ve duygu gücü taşıdığını gösterir.

68. Dördüncü dörtlükte orkestra ile acı çekenlerin nefesleri niçin karşılaştırılır?

Açıklamalı cevabı göster

Şair yaşanmış insan acısının en etkileyici musikiyi taşıyabileceğini vurgular.

69. “Köylünün kıvrılmayan beli” sözü Anadolu insanının hangi özelliklerini çağrıştırır?

Açıklamalı cevabı göster

Dik duruş, çalışkanlık, direnç, onur ve emeğe saygı.

70. “Yazılmamış destan gibi Anadolu’muz” benzetmesini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Anadolu’nun henüz tümüyle anlatılmamış derin tarih, insan hikâyeleri ve kültür zenginliği olduğu sezdirilir.

71. Şiirin sonunda yolların ayrılması neyi simgeler?

Açıklamalı cevabı göster

Farklı sanat anlayışlarını seçen konuşan kişiler arasındaki bilinçli tercihi ve ayrışmayı.

72. Şiirde karşılaştırma tekniğinin okura etkisini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sen/biz ikiliği sanat anlayışlarının değerlerini görünür kılar, şairin tercihine vurgu yapar.

73. Faruk Nafiz Çamlıbel’in üyesi olduğu şiir topluluğunu yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Beş Hececiler / Hecenin Beş Şairi.

74. Şairin “Han Duvarları” ve “Canavar” eserlerinin türlerini yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Han Duvarları: şiir; Canavar: tiyatro.

75. “San’at” ile “Endülüs’te Raks” ve “Bir Yolcuya” örneklerinin sanat anlayışlarını tartışınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kitabın etkinlik bağlamında Endülüs’te Raks başka kültür sanatını öne çıkaran “sen” çizgisine; Bir Yolcuya vatan/halk mücadelesini öne çıkaran “biz” çizgisine daha yakındır.

76. Şiirdeki “arkadaş” hitabının işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Karşıt sanat zevkini benimseyen muhataba doğrudan seslenerek ayrımı dramatikleştirir.

77. Şiirin bir dörtlüğünü anlamını koruyarak iki cümlelik düzyazıya dönüştürünüz.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek cevap: Anadolu’nun halk oyunları da insanda estetik heyecan uyandırır. Zeybek dansının güçlü hareketleri, başka sanat gösterileri kadar etkileyicidir.

78. Sanat anlayışını savunan şiirin tamamen öğretici bir metin olduğunu söylemek neden doğru değildir?

Açıklamalı cevabı göster

Bir görüş taşısa da şiir edebî dil, imge, ses ve estetik etkiyle düşünceyi sanat biçiminde işler.

F — “Picasso’nun Hatları” ve deneme

79. “Picasso’nun Hatları”nın yazarını ve metnin türünü yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Rasim Özdenören; deneme.

80. Denemenin temel tartışma konusunu açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Picasso’nun hat sanatından biçimsel yararlanması üzerinden gelenek, kültür, sanatın özü ve biçimi ilişkisi.

81. Yazara göre bir sanatın dış biçimini kullanmak o sanatın ruhunu sürdürmek için neden yeterli değildir?

Açıklamalı cevabı göster

Biçimi doğuran kültürel düşünce ve anlam dünyası kavranmazsa aktarılan öğeler yalnız malzeme olarak kalır.

82. Picasso’nun hat biçimlerini kullanmasını yazar nasıl yorumlar?

Açıklamalı cevabı göster

Picasso bunları kendi Batı kültürel bakışıyla yeniden anlamlandıran malzeme olarak kullanmaktadır.

83. Öz/ruh ile biçim/malzeme kavramlarını deneme bağlamında ayırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Biçim görünen kalıp ve çizgi; öz bunları doğuran dünya görüşü ve kültürel anlamdır.

84. Denemeye göre gelenekten yararlanmanın gereğini kendi cümlelerinizle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Eski biçimleri taklit etmek değil, onların doğduğu düşünceyi kavrayıp canlı ve yaratıcı bir ilişki kurmaktır.

85. Denemede gazel ve kaside örneklerinin kullanılma sebebi nedir?

Açıklamalı cevabı göster

Geleneksel ad ve biçimlerin tek başına bir eserin kültürel içeriğini belirleyemeyeceğini göstermek.

86. Yazarın soru cümlelerini sık kullanmasının düşünceyi geliştirmeye katkısını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Okuru sorgulamaya davet eder, olasılıkları açar ve tartışmanın aşamalarını belirler.

87. “San’at” şiiri ile “Picasso’nun Hatları” denemesini ortak tema ve anlatım yönünden karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

İkisi de yerli kültür/gelenek sorununu işler; şiir duygulu, imgesel ve karşıtlıklı, deneme tartışmacı ve kişisel düşünce odaklıdır.

88. Rasim Özdenören’in deneme dışındaki eser verdiği bir tür ve bir eser yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: roman — Gül Yetiştiren Adam; hikâye — Kuyu.

89. Denemenin tanımını yapıp dört özelliğini yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kişisel düşüncenin kesin sonuca/kanıta zorlanmadan aktarıldığı düzyazıdır; öznel, samimi, sorgulayıcı, gözlem ve deneyime açık.

90. Deneme türünün kurucu ismini ve iki Türk temsilcisini belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Montaigne; ör. Nurullah Ataç ve Suut Kemal Yetkin.

91. Deneme ile bilimsel makaleyi ispat zorunluluğu bakımından karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Denemede kesin ispat zorunluluğu yok; makalede savı yöntem ve kanıtla temellendirme esastır.

92. Bir metnin konusu, ana fikri ve yazılış amacını birbirinden ayırarak tanımlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu: ne anlatılır; ana fikir: temel sav; amaç: okurda niçin hangi etki hedeflenir.

93. “Canım Kitap” denemesinin konusunu ve temel düşüncesini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu kitaplar ve okuma alışkanlığı; temel düşünce kitaplar insana eşlik eden, yaşamı zenginleştiren vazgeçilmez dostlardır.

94. “Canım Kitap”ta kitapların yalnız bilgi kaynağı olmadığı nasıl savunulur?

Açıklamalı cevabı göster

Kitapların yalnızlıkta dostluk ettiği, duygusal deneyimi artırdığı, insanı hayata bağladığı öne sürülür.

95. Tanımlama, örneklendirme ve karşılaştırma yollarını birer cümleyle gösteriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Tanım: “Deneme kişisel düşünce yazısıdır.” Örnek: “Roman ve şiir okuruz.” Karşılaştırma: “Şiir imgesel, ansiklopedi açıklayıcıdır.”

G — Betimleyici yazma ve anlatım

96. Betimleme nedir? Okur üzerindeki işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kişi, yer veya nesneyi nitelikleriyle sözcüklerle canlandırmaktır; okurun zihninde duyusal tablo oluşturur.

97. Şiirdeki bir dörtlüğü düzyazıya dönüştürürken korunması gereken iki temel özellik nedir?

Açıklamalı cevabı göster

Tema ve ana duygu korunmalı; ayrıca örtük anlam ve anlam bütünlüğü bozulmamalıdır.

98. Betimleyici bir paragrafta duyular ve niteleyici sözcüklerin rolünü açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Renk, ses, koku, dokunma gibi ayrıntılar canlandırmayı güçlendirir; sıfatlar ayırt edici özellik verir.

99. “Anadolu’da bir köy meydanı” konusunda dört cümlelik betimleyici paragraf yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: Taş döşeli meydanda eski çeşme serin serin akıyordu. Uzakta çocuk sesleri duyuluyordu. Fırından yükselen ekmek kokusu sokaklara yayılıyordu. Akşam ışığı yorgun evlerin duvarlarına vuruyordu.

100. İmge ve çağrışım kullanılarak yazılan betimleme ile salt bilgi veren tasviri karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

İmgesel betimleme duygu ve ek anlam yaratır; bilgi veren tasvir ölçülebilir/gözlenebilir özelliklere odaklanır.

101. Yazılı anlatımın planlama, taslak, düzenleme ve paylaşma basamaklarını açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Konu/amaç belirlenir; taslak yazılır; anlatım, yazım ve noktalama gözden geçirilir; son ürün paylaşılır.

102. Betimleyici yazının kitaptaki değerlendirme ölçütlerinden beşini yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Tema, ana duygu, imge/çağrışım, açık/örtük ileti, söz varlığı, akıcılık, özgünlük, yazım-noktalama arasından beşi.

103. Özgün bir şiir dizesini betimleyici iki düzyazı cümlesine dönüştürünüz: “Akşam köyün üstüne mor bir örtü serdi.”

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: Köyün evleri gün batımında mora çalan bir ışıkla kaplandı. Sokaklar sakinleşirken tepelerin çevresi koyulaştı.

104. Yazma sonrasında öz değerlendirme ile akran değerlendirmesinin işlevini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kişi kendi eksiklerini görür; akran görüşü farklı bir bakış sağlar; dönütlerle metin geliştirilir.

H — Mülakat ve Selim İleri

105. Mülakat türünü tanımlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Tanıtan, bilgi ve görüş alan, önceden hazırlanmış sorulara dayanan planlı karşılıklı konuşmadır.

106. Mülakatı hazırlayan kişinin görüşme öncesinde yapması gereken dört işi yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kişiyi araştırmak, amaç belirlemek, uygun soruları hazırlamak, görüşme zamanı ve koşullarını planlamak.

107. Mülakatta tarafsızlık neden gereklidir?

Açıklamalı cevabı göster

Görüşmeci görüşleri yönlendirmemeli; yanıtların güvenilir, aslına uygun aktarılmasını sağlamalıdır.

108. Görüşülen kişinin cevabını değiştirmek hangi ilkeye aykırıdır?

Açıklamalı cevabı göster

İçeriğe sadakat, doğruluk ve etik aktarım ilkesine.

109. Mülakatın giriş bölümünde hangi bilgiler verilmelidir?

Açıklamalı cevabı göster

Kişinin mesleği, çalışmaları ve ilgi alanları; görüşme amacı, yer ve bağlam tanıtılır.

110. Mülakat ile denemeyi biçim ve anlatıcı açısından karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Mülakat soru-cevap ve iki konuşmacı; deneme tek yazarın kişisel düşüncelerini serbest düzyazıyla ele almasıdır.

111. Selim İleri’nin öne çıktığı edebî türü, ilk hikâye kitabını ve ilk romanını yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Roman; Cumartesi Yalnızlığı/Güz Notları; Destan Gönüller.

112. Selim İleri’nin kültürel süreklilik hakkındaki görüşünü açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Geçmiş ile bugün arasındaki bağın kopması birey, toplum ve sanat eserleri açısından olumsuz sonuçlara yol açabilir.

113. Selim İleri’nin görüşünü “Picasso’nun Hatları” ile ilişkilendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

İkisi de geçmişten gelen kültürel değerlerin kopmadan, anlamı kavranarak sürdürülmesine önem verir.

114. Mülakatta soruların konuşmacının alanıyla bağlantılı olması niçin önemlidir?

Açıklamalı cevabı göster

Görüşmenin amacını korur, derinlikli bilgi sağlar ve gereksiz konu sapmasını önler.

115. Bir yazarla görüşme için özgün, yönlendirmeyen üç soru hazırlayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: “Yazma süreciniz nasıl başlar?”, “Karakterlerinizi oluştururken nelerden yararlanırsınız?”, “Sizce okuma alışkanlığı nasıl gelişir?”

116. Mülakatın sesli/görsel kaydı ile yazıya geçirilmiş biçimini iletişim açısından karşılaştırınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kayıt ton, vurgu, jest/mimik gibi ipuçlarını taşıyabilir; yazılı biçim sözel içeriği erişilebilir kılar, fakat bazı ses/beden özellikleri kaybolabilir.

I — Konuşma ve altı şapkalı düşünme

117. Etkili konuşmada giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin işlevlerini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Giriş ilgi çeker/konuyu tanıtır; gelişme örnek ve gerekçe sunar; sonuç görüşleri toparlar.

118. Vurgu ve tonlama etkili konuşmayı nasıl geliştirir?

Açıklamalı cevabı göster

Önemli sözleri öne çıkarır, duygu ve anlam ayrımlarını duyurur, dinlenebilirliği artırır.

119. Konuşmada jest, mimik ve göz teması neden önemlidir?

Açıklamalı cevabı göster

Sözü destekler, dinleyiciyle etkileşim kurar ve anlatımın inandırıcılığını güçlendirir.

120. Altı şapkalı düşünmede beyaz şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Nesnel bilgi ve veriye dayalı bakışı.

121. Altı şapkalı düşünmede kırmızı şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Duygu ve sezgileri.

122. Altı şapkalı düşünmede siyah şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Risk ve olumsuz yönlerin değerlendirilmesini.

123. Altı şapkalı düşünmede sarı şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Olumlu yanları, fırsat ve yararları.

124. Altı şapkalı düşünmede yeşil şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Yaratıcı fikir ve slogan üretimini.

125. Altı şapkalı düşünmede mavi şapka neyi temsil eder?

Açıklamalı cevabı göster

Düşünceleri düzenleme, özetleme ve sonuca ulaşmayı.

126. “Okumanın insan hayatındaki önemi” konusunda yeşil şapkaya uygun bir slogan ve gerekçe yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Örnek: “Her kitap yeni bir ufuk.”; okuma insanın deneyimini ve bakışını genişletebilir.

127. Bir sınıf konuşmasının değerlendirilmesinde beş ölçüt belirtiniz.

Açıklamalı cevabı göster

Planlama, söz varlığı, akıcılık, vurgu/tonlama, beden dili, iş birliği, zaman yönetimi arasından beşi.

128. Konuşmanın süresine uymak ve gereksiz tekrardan kaçınmak niçin önemlidir?

Açıklamalı cevabı göster

Anlatımı odaklı ve izlenebilir tutar; diğer katılımcılara saygıyı ve dinleyici ilgisini korur.

J — Ses olayları ve dil bilgisi uygulaması

129. Ünsüz benzeşmesini tanımlayıp “kitap + da” örneğini çözümlendiriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Sert ünsüz p sonrasında ekin d sesi t olur: kitapta.

130. Ünsüz yumuşamasını “kitap + ı” örneğiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Ünlüyle başlayan ekten önce p sesi b olur: kitabı.

131. Ünlü daralmasını “başla + yor” örneğiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

-yor ekinden önce a sesi ı sesine daralır: başlıyor.

132. Ünlü düşmesini “ağız + ı” örneğiyle açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

İkinci hecedeki ı düşer: ağzı.

133. Ulama nedir? Yazımda değişiklik yapar mı?

Açıklamalı cevabı göster

Ünsüzle biten sözcüğün sonraki ünlüyle başlayan sözcüğe okunuşta bağlanmasıdır; yazımı değiştirmez.

134. “San’at” ve “mûsikî” gibi tarihî yazımları değerlendirirken nelere dikkat edilmelidir?

Açıklamalı cevabı göster

Metnin aslına sadakat ve güncel yazımın farklılığı ayrılmalı; eski metnin imlası otomatik olarak güncel kurala uydurulmamalıdır.

135. Üç nokta işaretinin şiirde çağrışım oluşturabilecek işlevlerinden birini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sözün tamamlanmadığını, duygunun sürmekte olduğunu ya da okuyucunun düşünmesine alan bırakıldığını sezdirir.

136. Edebî bir metindeki ses olaylarını değerlendirirken yalnız örnek bulmak yeterli midir?

Açıklamalı cevabı göster

Metindeki örnek gösterilmeli ve ses akışı, söyleyiş ya da ahenkle ilişkisi de açıklanmalıdır.

K — Bütünleştirme, karşılaştırma ve üst düzey yorum

137. “San’at”, “Picasso’nun Hatları” ve Selim İleri görüşmesindeki ortak kültür düşüncesini açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Kültürle bağ ve geleneğin sürekliliği önemlidir; şiirde Anadolu estetiği, denemede geleneğin özü, mülakatta kültürel kopuşun sakıncaları vurgulanır.

138. Edebiyatta sanatın özgünlüğü ile geleneğe bağlılık birlikte bulunabilir mi? Üç gerekçeli cümle yazınız.

Açıklamalı cevabı göster

Evet; sanatçı geleneğin anlam dünyasını kavrayabilir, yeni dil/biçim kullanabilir, taklitten kaçınarak kültürel süreklilik sağlayabilir.

139. Bir şiirdeki açık ileti, örtük ileti ve söz sanatlarını birlikte çözümlemek için üç aşamalı bir yöntem öneriniz.

Açıklamalı cevabı göster

Doğrudan söyleneni bul; imgeleri/sanatları belirle; bunların ana duygu ve sezdirilen anlama etkisini gerekçelendir.

140. Aynı konuyu anlatan şiir, deneme ve mülakat hangi farklı olanakları sağlar?

Açıklamalı cevabı göster

Şiir imgelerle hissettirir; deneme özgür kişisel sorgulama sunar; mülakat doğrudan tanık/görüş ve soru-cevap sağlar.

141. Bir öğretmen bir öğrencinin metin yorumunu değerlendirirken ezber yerine hangi kanıtları aramalıdır?

Açıklamalı cevabı göster

Metinden örnek seçimi, kavramın doğru uygulanması, tutarlı gerekçe ve anlam bütünlüğü.

142. Yazılıda bir sanat eserinin “iyi” olduğunu yalnız kişisel beğeniyle savunmak neden yetersizdir?

Açıklamalı cevabı göster

Beğeni gerekçelendirilmelidir; dil, estetik, kurgu, imgeler ve metinden örneklerle desteklenmelidir.

143. Edebî bir metnin konusu ile temasını aynı örnek üzerinde ayırt ediniz.

Açıklamalı cevabı göster

San’atın konusu iki sanat anlayışının karşılaştırılması; teması Anadolu ve yerli kültüre sevgi.

144. “Kelimeler sınırlı, hayaller sınırsızdır.” görüşünü imge kavramıyla açıklayınız.

Açıklamalı cevabı göster

Sanatçı mevcut kelimeleri yeni ilişkiler ve bağlamlarda kullanarak sınırsız hayal için özgün imgeler kurar.